پيروان وهابيّان گرديد ، سخن مىگويد و به تفصيل از قبور و بناهاى ساختهشده بر آنها ياد مىكند كه نكات ارزشمندى را مىتوان در نثر مطوّل آن يافت :
« اوّل چهار نفر از ائمّهء اثناعشر كه در بقعهء بزرگى كه به طور هشتضلعى ساخته شده واقعند و اندرون بقعه و گنبد آن سفيدكارى شده است . معلوم نيست كه بناى بقعه از چه زمانى بوده است . در وسط همين بقعهء متبرّكه در طاقنماى غربىِ آن ، مقبرهاى است كه بر ديوارِ يك طرف آن ضريحى آهنى ساختهاند و مىگويند قبر فاطمه زهرا عليها السلام است .
در بقعهء مباركه زينت ديگرى وجود ندارد ؛ مگر دو چلچراغ كوچك و چند شمعدان برنج . فرشِ زمينِ بقعه ، حصير است .
در جنوب بقعهء ائمّهء بقيع ، بقعهاى است سفيدكارىشده و داراى ضريحى برنجى كه قبور زينب ، رقيّه و امّ كلثوم ( بنات رسول اللَّه ) در آن واقع است . در سمت جنوب شمالى بقعهء بنات نبى ، بقعهء سفيدكارىشدهاى با ضريح ، وجود دارد و قريب به اين بقعه ، بقعهء ديگر است سفيدكارىشده كه ضريحى برنجى دارد و قبر عقيل بن ابىطالب است . قريب به اين بقعه ، بقعهء ديگرى است سفيدكارىشده كه قبر عبداللَّه جعفر است . در كنار قبرستان بقيع در سمت شرقى ، گنبد بزرگ سفيدكارىشده و تزئينشدهاى با نقّاشى است كه مىگويند قبر عثمان بن عفّان است . در پشت قبرستان بقيع به فاصلهء كوچهاى ده ذرعى كه قريب به دروازهء شهر است ، بقعهاى است سفيدكارى كه عَمّات حضرت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله در آنجا مدفوناند . » « 1 » 8 . نايبالصّدر شيرازى / معصوم عليشاه ( 1270 / 1344 ه . ق . ) از صوفىمشربان و صاحبمنصبان فارس بود كه به سياحت ، شوق خاصّى داشت . او از شوّال 1305 ه . ق .
به قصد زيارت قبله و سياحت در حجاز و ايران و هند ، عازم شبه جزيره شد و از اين سفر گزارشى تحت عنوان « تحفةالحرمين و سعادةالدّارين » به شيوهء سفرنامهنويسى رايج در سدهء گذشته به يادگار گزارد . وى در اين كتاب ، ضمن شرح و وصف مدينهء 1305 ه . ق . از اماكن و مقابر اين شهر عموماً و بقيع خصوصاً يادها كرده است كه بعضى از نكات آن در
هامش
( 1 ) . سفرنامهء ميرزا حسين فراهانى . به كوشش : فرمانفرمائيان ، بر اساس نسخهء خطّى كتابخانهء ملّى ايران ، صص 281 - 289