6 . كلينى در ذيل « زيارة من بالبقيع » « 1 » و شيخ صدوق در « من لا يحضره الفقيه » به ضرورت زيارت مقابر در سفر به مدينه تصريح كردهاند « 2 » و متن دعائى را به صورت روايت ثبت كردهاند .
شيخ صدوق متن دعائى را كه در منابع اهلسنّت به پيامبر نسبت دادهاند ، از زبان امام جعفربن محمّد عليه السلام چنين ثبت كرده است :
« و كان رسول اللَّه صلى الله عليه و آله إذا مر على القبور قال : السلام عليكم من ديار قوم مؤمنين و إنّا إن شاءاللَّه بكم لاحقون » . « 3 »
پ : موقعيّت و آثار تاريخى
« بقيع » زمينى است مستطيل شكل كه در سدههاى متمادى ، خارج از حصار مدينه قرار داشت و مساحتش بيش از پانزده هزار مترمربّع نبود . اين قبرستان به صورت كنونى ، مسطّح و قبور موجود در آن ساده و بىنام و نشان نبود . واليان مدينه در طول تاريخ ، مقابر اهلبيت ، همسران ، فرزندان و ياران پيامبر و تابعين مشهور و مدفون در اين قبرستان را با سنگنبشتههاى هنرى و بناهاى عظيم و ضريحهاى ثمين و سيمين ، مشخّص مىكردند و حراست و حفاظت از آنها را برعهده مىگرفتند . بازآفرينى و بازسازىها اين آثار ، همواره سنّتى رائج بود . اين سنّت در رابطه با قبورى كه از نظر غالب مذاهب اسلام ، متبرّك هستند ، پيوندى معنوى بين فرقهها به وجود آورده بود . البتّه همواره كم و كيف اين بناها و قبّهها و آرايش و تزئينِ آنها در قياس با « سنّت » و « سيرهء » پيامبر مورد پرسش قرار مىگرفت ؛ ولى پاسخ همگان از چشماندازهاى فقهى ، كلامى و عرفانى يكسان نبود .
مذاهب اسلامى در اصل بناسازى بر فراز قبور ، برخوردى متفاوت داشتند و شرايط
هامش
( 1 ) . الفروع من الكافى ، ج 4 ، ص 559 ، كتاب الحج ، چاپ : دارصعب ، چاپ 3 ، 1401 ه . ق .
( 2 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 344 ، چاپ : دارصعب ، بيروت 1981 م . ذيل « زيارة قبور الائمّة . . . بالبقيع »
( 3 ) . « هر گاه پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله از ميان قبرها عبور مىكردند ، مىفرمودند : سلام بر شما اى موطن مؤمنان ، ان شاء اللَّه ما نيز به شما ملحق خواهيم شد . » « من لا يحضره الفقيه » ، حديث 32 ، ص 114 ، چاپ دار صعب ، بيروت 1981 م . نيز نك : كافى ، « الفروع من الكافى » ، كتاب الجنائز ، ج 3 ، ص 229