الوادي أناخ بالبطحاء الّتي على شفير الوادي الشرقية فعرّس » . « 1 » و اين كه ابوهريره گفته است : « و كانت موضع الشجرة التي كان النبيّ - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - يصلّى إليها » « 2 » معلوم مىسازد كه در آغاز ، كنارهء درخت سمره ، دقيقاً محلّى بوده كه مسلمانان به رعايت سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله احرام مىبستند و چون احرام در لغت به معنى « بر خود حرام كردن » و در اصطلاح « قصد دخول در حج و عمره مقارن با بستن دو قطعه پارچه نادوخته » است . « 3 » بنابراين ، منطقهء ذىالحُليفه ، ميقات اهل مدينه و شجره ، محلّ بستن احرام است .
ابنعبّاس در حديثى اين ميقات را با صراحت بيشترى از پيامبر نقل كرده است كه :
« وقّت النبيّ - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - لأهل المدينة ذاالحليفة . . . » « 4 » و : « انّ النّبيّ - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - لمّا أتى ذا الحليفة أحرم بالحجّ و أشعر هديه في شقّ السنام الأيمن و أماط عنه الدم و قلّد نعلين » . « 5 » اين مكان در همان روزهاى نخست و مقارن با حيات پيامبر به صورت مسجدى درآمد كه به همان اعتبار آن را مسجد شجره يا ذىالحُليفه خواندند .
منابع نخستين تاريخ اسلام در دهههاى سدهء اوّل هجرت ، صريحاً از جايگاه درخت
هامش
( 1 ) . « پيامبر صلى الله عليه و آله در هنگام حج و عمره در زير درختى ، در ذى الحليفه در موضع مسجدى كه در ذى الحليفه است ، فرود مىآيد و چنانچه در راه بازگشت از غزوهاى و يا در راه انجام حج و يا عمره بود ، در ميان درهها فرود مىآيد و هنگام خارج شدن از ميان دره در مسيلى كه در لبهء درّه شرقى واقع است ، فرود آمده ، استراحت مىكرد . . . »
( 2 ) . « . . . محل درختى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در كنار آن نماز مىگزارد . . . » نك : امام بخارى ، صحيح .
( 3 ) . شيخالإسلام ، راهنماى مذهب شافعى ، ص 105
( 4 ) . احمدبن حنبل ، مسند ، ج 1 ، ص 339
( 5 ) . « پيامبر صلى الله عليه و آله هنگامى كه به ذىالحليفه مىرفت ، در آنجا جهت حج احرام مىبست و شتر قربانى خود را در شكاف كوهان ، سمت راست آن زخمى مىنمود و خون آن را جارى مىكرد و . . . » نك : همان مأخذ ، ص 344 و نيز : دارمى ، سنن الدارمى ، ج 2 ، ص 30 ، كتاب المناسك ، باب المواقيت في الحج به نقل از ابنعمرو ، ابنعبّاس ، چاپ دارالفكر .