مسجد ذباب نائل شده است . زين مراغى در 800 ه . ق . آن را مخروبه يافته ، بعدها در سال 845 ه . ق . به همّت « امير جانبك نيروزى » بناى آن احيا شده است .
در بعضى از اوراق و نوشتههاى تاريخى ، اشاره شده است كه مسجد ذباب را « الرايه » خواندهاند .
مسجد الرايه ( / پرچم ) بىترديد ، همان مسجد ذباب است و شايد به اعتبار واقعهاى باشد كه واقدى آن را در « الحرّه » بيان كرده است . واقدى مىنويسد :
« وقتى سپاهان مدينه براى جنگ حرّه بالاى خندق صف بسته بودند ، يزيدبن هرمز امير موالى روى كوه ذباب پرچم مدنىها را به اهتزاز در آورده بود . »
علىبن موسى در رسالهء « وصف المدينة المنوره » كه نسخهء خطى آن به شماره 31690 / 1644 در دارلكتب والوثائق القوميهء قاهره ، قسمتِ مربوط به تاريخ ، مورد مطالعهء حقير قرار گرفت . به نكتهء بس ظريفى اشاره كرده كه متأسفانه مأخد آن را ثبت ننموده است . على بن موسى مىگويد كه مسجدالرّايه را ديده است و آن مسجدى است كه بر روى كوه ذباب بنا شده و يادآور وقتى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله چون قصد غزايى را مىنمود ، پرچم اسلام را بر فراز كوه ذباب مىافراشت تا نشانهء قصد و عزم وى باشد و خبرى براى مسلمانان .
ابراهيم رفعت پاشا نيز مسجد ذباب را زيارت كرده است و موقعيت آن را در « مرآتالحرمين » به دقّت و صحت - و مطابق نوشتههاى كتب معتبر قديم و مربوط به اخبار مدينه از مراغى تا سمهودى - وصف كرده و نشانى آن را در قسمت چپ طريق شامى دانسته است .
اينجانب در سالهاى 1396 / 1398 ه . ق . موفّق به مشاهده و زيارت مسجد ذباب شدم ؛ آن مسجدى كوچك بر فراز كوه ذباب بود و از دامنهء كوه تا قسمتهاى فوقانى آن به محاصرهء مساكن و مساكين مدينه در آمده است و كاملًا كوه را پوشاندهاند . طىّ راه از دامنهء كوه تا محلّ مسجد ، با عبور از داخل منازل مذكور ممكن شد . متأسفانه منطقهء مسكونى ذباب مملو از كثافات حيوانات اهلى و خرابههاى بينوايان است .
بقاياى بناى مسجد به صورت يك اتاق كوچك 4 * 4 متر در آمده كه ديوارهاى آن
مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى ) — صفحة 240
مساهمون: محمد باقر النجفي
ص٢٤٠