سنّت ديگرى كه دستخوش تغييرات زمانه گشت ، خطبهء نماز بود كه پيامبر آن را بعد از نماز و بر منبر نمىخواند و بعدها خطبه بر منبر خوانده شد ؛ آن هم قبل از نماز :
حافظ ابنحجر عسقلانى نخستين تغيير دهندهء اين دو سنّت را عثمان بن عفّان دانسته است . « 1 » گفتهاند :
« أوّل خطب النّاس في المصلّى على منبر ، عثمان بن عفان » و :
« أوّل من خطب قبل الصلاة عثمان » . « 2 » و گفتهاند : مروان ، امير وقت مدينه نيز چنين كرد « 3 » و چون گفتند كه ، چرا مروان سنت را رعايت ننمود ؟ سمهودى در « الوفاء بما يجب لحضرة المصطفى » به نقل از عبدالرزاق و او از ابنجريح ، از زهرى ، چنين جواب محقّقان را نوشت كه چون : « أوّل من أحدث الخطبة قبل الصلاة في العيدين معاوية » ! « 4 » و عياض بى پردهتر سخن گفته است :
« چون مروان عامل معاويه در مدينه بود ! »
پ : مصلّى ، غمامه ؟
مورّخان و مفسّران و شارحان حديث ، مسجد مصلّى را مسجد غمامه نيز خواندهاند و آن به اعتبار وقوع حادثهاى بوده كه تفصيل آن را از منابع حديث و سنّت چنين مىخوانيم :
1 . امام بخارى در صحيح ، « 5 » به نقل از عبداللَّه بن محمد و او از سفيان ، به روايت از
هامش
( 1 ) . فتحالبارى ، بشرح صحيح بخارى ، ج 2 ، ص 2261
( 2 ) . به نقل از ابنشبه ، ابنالمنذر ، حسن بصرى : نيل الأوطار شوكانى ، ج 3 ، ص 362 ) ؛ الأوائل سيوطى و تاريخالخلفا ، ص 111 ؛ محاضرة الاوائل سكتوارى ، ص 145
( 3 ) . ابنحزم ، المحلّى ، ج 5 ، ص 86 ؛ بدايعالضيافع ، ملكالعلماء .
( 4 ) . « اولين كسى كه خطبهء پيش از نماز را در دو عيد مرسوم كرد معاويه بود . »
( 5 ) . كتابالوتر ، ابواب الإستسقاء ، حديث 68 ، باب الإستسقاء في المُصلّى .