ثبت انس بن مالك ، كه ابنشبه در اخبارالمدينه به آن استناد كرده ، آمده است :
« هذا مجمعنا و مستمطرنا و مدعانا لعيدنا و لفطرنا و أضحانا . فلا يبنى فيه لبنة و لا خيمة » . « 1 » مورّخان از اوّلين مراسم برگزارى فريضهء جماعت ، توصيفات مختلفى به رشتهء تحرير درآوردهاند و از آن جمله است آنچه كه مشترك گفتارشان است :
« محمّد صلى الله عليه و آله هنگام رفتن به مصلّى ، عصاى عَنْزَه - هديهء نجاشى - را در دست داشت ؛ يا پيشاپيش پيامبر حمل مىكردند . »
پس از انجام فريضه ، ايستاده ، نه بر فراز منبر ، طبق روايات « انس بن مالك » و « ابوسعيد خدورى » ، خطبه مىخواند « 2 » و گوسفندى را قربانى مىكرد . « 3 »
ب : نخستين مكان نماز عيد
امام شافعى در الأم و امام بخارى در صحيح ، « 4 » به مستنداتى اشاره مىكنند كه در شناخت محل المصلّى كمك شايانى است :
دو راه از مسجد نبى تا مكان برگزارى نماز عيد وجود داشته است ؛ راه باريك كه به « بنىزريق » شهرت داشت و طريق فراختر كه آن را « دربالسويق » مىخواندند .
اين دو مسير در غربى مسجد و بين مناخه و مسجد پيامبر بوده است .
حافظ شيخالإسلام مىگويد :
هامش
( 1 ) . « اين ، محل جمع شدن ما و محلّ طلب باران ما و دعوت كنندهء عيد ما براى عيد فطر و عيد قربان است ، نه در آن سنگى بنا گذاشته مىشود و نه چادرى برپا مىگردد . »
( 2 ) . « امام بخارى ، صحيح ، ج 2 ، ص 116 ؛ امام مسلم ، صحيح ، ج 1 ، ص 325 ؛ ابوداود ، سنن ، ج 1 ، ص 178 ؛ نسائى ، سنن ، ج 3 ، ص 184 ؛ بيهقى ، سننالكبرى ، ج 3 ، ص 296 ، به نقل از عبداللَّه بن عمر ، ابوسعيد ، عبداللَّه بن سائب ، جابربن عبداللَّه و براء بن عازب .
( 3 ) . نيز نك : ابنقيم جوزى ، زادالمعاد ، ج 1 ، ص 121
( 4 ) . كتاب 13 ، الخروج الى المصلّى به غير منبر .