دستهاى را اسير كردند . حتى به اين نيز اكتفا نكرده ، دستهاى از قريش شبانه در جنگ بر ضد « خزاعه » شركت كردند . و از اين طريق پيمان « حديبيه » را زير پا نهاده ؛ صلح و آرامش دو ساله را به نبرد و خونريزى تبديل كردند .
در نتيجهء اين حملهء شبانه ، گروهى از قبيلهء خزاعه كه در بستر خواب آرميده و يا در حالت عبادت بودند ، كشته شده ، و دستهاى اسير گرديدند . عدهاى نيز خانه و آشيانه را ترك گفته ، و به مكه - كه سرزمين « امنى » براى عرب به شمار مىرفت - پناه بردند . آوارگانى كه به مكه آمده بودند ، به خانهء « بُديل بن ورقاع » « 1 » رفته ، سرگذشت جانگداز قبيلهء خويش را تشريح نمودند .
ستمديدگان خزاعه براى اينكه نداى مظلوميت خود را به گوش پيامبر صلى الله عليه و آله برسانند ، رئيس قبيلهء خود « عمرو سالم » را خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله فرستادند . او وارد مدينه شد و يكسره به مسجد آمد و در ميان مردم ايستاد . اشعار جانسوزى را كه حاكى از مظلوميت و استغاثهء قبيله « خزاعه » بود ، با آهنگ خاصى قرائت كرد و پيامبر صلى الله عليه و آله را به احترام آن پيمانى كه با قبيلهء خزاعه بسته بود سوگند داد ؛ و او را دعوت به كمك و گرفتن خون مظلومان نمود و در پايان اشعار خود ، چنين گفت :
هم بَيّتونا بالوتيرِ هُجّداً « 2 » * و قَتَلونا رُكعاً و سُجّداً
اى پيامبر خدا ! مشركان قريش ، امضاكنندگان متاركهء جنگ به مدت ده سال ، نيمهشب در حالى كه گروهى از ما در كنار آب « وتير » خواب بوديم و دستهاى در دل شب در حال پرستش و ركوع و سجود بودند ، بر سر اين جمعيت بىپناه غير مسلح ريخته ، آنها را قتلعام كردند . اين شاعر جملهء زير را به منظور تحريك عواطف و روح سلحشورى مسلمانان ، زياد تكرار مىكرد و مىگفت :
« قُتِلنا و قَد أسلَمنا » ؛ يعنى در حالى كه مسلمان بوديم ، قتلعام شديم . اشعار عاطفى و تحريكآميز رئيس قبيله ، كار خود را كرد . پيامبر صلى الله عليه و آله در برابر
هامش
( 1 ) بُديل ، يكى از شخصيتهاى بزرگ و سالخوردهء قبيلهء خزاعه بود كه در مكه زندگى مىكرد و در آن روز 97 سال داشت - « امالى طوسى » / 239 .
( 2 ) « وتير » ، آبگاهى در پايين « مكه » براى قبيلهء « خزاعه » بود . و « هُجد » ، جمع « هاجد » به معنى خفتهها و گاهى به معنى « بيدارها » نيز به كار مىرود ، و در حقيقت كلمه از « اضداد » است .