قبايل و نقاط خارج از عربستان بپردازد . از اينرو ، اوقات گرانبهاى او بيشتر صرف دفاع و عقيم ساختن نقشههاى خطرناك دشمن مىشد ، ولى پس از پيمان ، خاطر مسلمانان و قائد اعظم آنان از ناحيهء جنوب آرام گشت ، و زمينه براى تبليغ اسلام در نقاط ديگر فراهم گرديد . اثر اين آرامش پس از دو سال آفتابى شد ، زيرا در صلح حديبيه هزار و چهارصد نفر در ركاب پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بودند ؛ ولى دو سال بعد كه پيامبر صلى الله عليه و آله به طور رسمى براى فتح مكه حركت كرد ، ده هزار نفر زير پرچم اسلام همراه پيامبر صلى الله عليه و آله حركت نمودند و اين تفاوت بارز ، نتيجهء مستقيم پيمان « حديبيه » بود .
زيرا دستهاى از بيم قريش نمىتوانستند به مسلمانان بپيوندند ، ولى پس از آنكه قريش موجوديت اسلام را به رسميت شناخته ، و قبايل را در پيوستن به اسلام آزاد گذاردند ، ترس و لرز از قبايل زيادى برداشته شد ، و مسلمانان توانستند با فكر آزاد به تبليغ اسلام بپردازند .
2 - دومين نتيجهاى كه مسلمانان از اين پيمان بردند ، اين بود كه پردهء آهنينى كه مشركان ميان مردم و آيين اسلام پديد آورده بودند ، از ميان رفت . در نتيجه ، رفت و آمد به مدينه آزاد گرديد و آنان در مسافرتهاى خود به مدينه ، با مسلمانان تماس بيشترى گرفته و از برنامههاى سودمند و تعاليم عالى اسلام آگاه شدند .
نظم و انتظام مسلمانان ، اخلاص و پيروى بىچونوچراى افراد با ايمان از پيامبر صلى الله عليه و آله ، عقل و هوش مشركان را مىربود . وضو و نظافت مسلمانان در اوقات نماز ، و صفوف فشردهء آنها و سخنرانىهاى گرم و شيرين پيامبر صلى الله عليه و آله ، آيات لذتبخش قرآن كه در نهايت سلاست و فصاحت بود ؛ آنان را به اسلام علاقمند مىكرد . از طرف ديگر ، مسلمانان پس از پيمان ، به عناوين گوناگونى به مكه و نواحى آن مسافرت مىكردند و در تماسهاى مختلفى كه با بستگان و دوستان ديرينهء خود مىگرفتند ؛ از اسلام تبليغ مىنمودند و مزاياى اسلام و قوانين و آداب و حلال و حرام آن را به آنها گوشزد مىكردند . و اين خود سبب مىشد كه دستهء زيادى از سران شرك ، مانند خالد بن وليد و عمرو عاص پيش از فتح مكه به مسلمانان
فرازهايى از تاريخ پيامبر اسلام ( فارسى ) — صفحة 377
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٣٧٧