كوتاهى بسيارى از اقطار زمين را فراگرفت . ناچار براى مشوب ساختن اذهان ، غرضورزى نموده ، علت پيشرفت آن را قدرت و زور بازوى مسلمانان معرفى مىكنند ؛ در صورتى كه اين پيمان در شبه جزيره در حضور رهبر ، در برابر ديدگان هزاران نفر بسته شد ، كاملًا مىتواند روح اسلام و تعاليم عالى آن را ، منعكس سازد . با اين همه ، بسيار دور از واقعبينى است كه بگوييم : زور شمشير باعث پيشرفت اسلام و مسلمانان گرديده است .
قبيلهء « خزاعه » ، در سايهء مادهء سوم با مسلمانان همپيمان شده و قبيلهء « بنى كنانه » كه دشمنان ديرينهء « خزاعه » بودند ، پيوستگى خود را با « قريش » اعلام كردند .
آخرين تلاش براى حفظ صلح
مقدمات پيمان و متن آن ، كاملًا حاكى است كه بسيارى از آن جنبهء تحميلى داشته است و اگر پيامبر صلى الله عليه و آله زير بار اين پيمان رفت ، و حاضر شد لقب « رسول اللَّه » را از متن آن بردارند و پيمان ، مانند پيمانهاى دوران جاهليت با لفظ « بسمك اللهم » نوشته شود ؛ همه ، براى حفظ صلح و برقرارى امنيت در محيط عربستان بود . اگر او حاضر شد پناهندگان مسلمان قريش را ، به مقامات حكومت بتپرستى تحويل دهد ؛ مقدارى براى لجاجت سهيل بود . اگر پيامبر صلى الله عليه و آله ( براى حفظ حقوق اين دسته و مراعات افكار عمومى كه مخالف با تبعيض در تحويل دادن پناهندگان بودند ) ، تسليم خواستهء سهيل نمىشد رشتهء مذاكرات قطع مىشد و صلح انجام نمىگرفت . و اين نعمت بزرگ كه آينده آثار چشمگير آن را ثابت كرد ، از دست مىرفت . از اينرو ، پيامبر صلى الله عليه و آله براى حفظ هدف بالا ، همهء فشارها و تحميلها را پذيرفت ، تا مقصد بزرگ - كه اين گونه ناملايمات در برابر آن ناچيز است - از دست نرود . پيامبر صلى الله عليه و آله افكار عمومى و حقوقى اين دسته را مراعات مىنمود ، « سهيل » روى لجاجت خاصى كه داشت ، باعث روشن شدن آتش جنگ مىشد كه جريان زير شاهد گوياى مطلب است :
مذاكرات پيرامون مواد پيمان به آخر رسيده و على عليه السلام مشغول نوشتن آن بود