سروش آزادى
سروش آزادى از لابلاى اين پيمان به گوش هر خردمند بىغرضى مىرسد . با اين كه هر يك از مواد اين پيمان قابل تقدير است ، ولى نقطهء حساس و شايان توجه آن ، همان « مادهء دوم » است كه آن روز خشم گروهى را برانگيخت . ياران پيامبر صلى الله عليه و آله از اين تبعيض ، فوق العاده ناراحت شدند و حرفهائى را كه نبايد دربارهء تصميم رهبرى مانند پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله بزنند ، زدند ؛ اين ماده مانند مشعل فروزان هنوز مىدرخشد ، و طرز تفكر پيامبر صلى الله عليه و آله را در نحوه تبليغ و اشاعهء اسلام معرفى مىنمايد و از ظاهر آن ، احترام وصفناپذيرى كه آن رهبر عاليقدر نسبت به اصول آزادى قائل بود ، كاملًا هويدا است .
پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله در برابر اعتراض دستهاى از ياران خود ، كه چرا ما پناهندگان قريش را تحويل دهيم ، ولى آنان موظف به تحويل فرارى ما نباشند ؛ چنين فرمود : « مسلمانى كه از زير پرچم اسلام به سوى شرك فرار كند ، و محيط بتپرستى و آئين ضدانسانى را بر محيط اسلام و آئين خداپرستى ترجيح دهد ؛ حاكى از اين است كه اسلام را از جان و دل نپذيرفته و ايمان او بر پايهء صحيح استوار نبوده است و چنين مسلمانى به درد ما نمىخورد . و اگر پناهندگان قريش را تحويل مىدهيم ؛ از اين نظر است كه اطمينان داريم خداوند وسيلهء نجات آنها را فراهم مىآورد » . « 1 »
نظر پيامبر صلى الله عليه و آله با اصول و موازين عقل و منطق همراه بود ، و اين مطلب با گذشت زمان ، به خوبى آشكار شد .
زيرا چيزى نگذشت كه بر اثر حوادث ناگوارى كه از اين ماده متوجهء قريش مىگرديد ؛ خودِ آنان ، خواستار الغاى اين ماده گرديدند . چنان كه مشروحاً بيان خواهد شد .
اين ماده ، پاسخ كوبندهاى است نسبت به غرضورزى بسيارى از خاورشناسانى كه اصرار مىورزند علت پيشرفت اسلام را ، همان زور شمشير قلمداد كنند . آنان نمىتوانند اين افتخار را براى اسلام ببينند كه چگونه در مدت
هامش
( 1 ) . « سيرهء حلبى » ، ج 3 / 12 ؛ « بحار » ، ج 20 / 312 .