اجازه مطالب نامه را پاك كرد و گفت : بتپرستان هر چه مىخواهند در حق ما انجام بدهند ، ما ملت باج بدهى نيستيم . « 1 »
عواملى كه سپاه عرب را متفرق ساخت
1 - نخستين عامل پيروزى ، گفتگوهاى نمايندگان پيامبر صلى الله عليه و آله با سران قبايل « غطفان » و « فزاره » بود . زيرا اين قرارداد اگر چه به تصويب نهايى نرسيد ، ولى نقض آن نيز اعلام نشد . قبايل مزبور از اين طريق با متفقين خود دودل شده ، و روزبه روز در انتظار امضاى قرارداد مزبور بودند ، و هر موقع از آنها تقاضاى حملهء عمومى مىشد ، آنان به اميد اين قرارداد ، به عذرهاى خاصى ، تقاضا را رد مىكردند .
2 - كشته شدن « عمرو » ، قهرمان تواناى سپاه عرب ، كه بسيارى از افراد به فتح و پيروزى او اميدوار بودند ، رعب و هراس شديدى ايجاد كرد ؛ خصوصاً به دنبال كشته شدن وى قهرمانان ديگر از ميدان نبرد پا به فرار گذاردند .
3 - نُعيم بن مسعودِ تازه مسلمان ، در بهم زدن اتحاد فوق العاده مؤثر بود . او مؤثرترين نقشه را در متفرق ساختن سپاه شرك ريخت و فعاليت او از فعاليتهاى جاسوسان زبردست عصر ما دست كمى ندارد . بلكه بالاتر و اهميت آن بيشتر است .
وى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و گفت : من يك فرد تازه مسلمانى هستم و با تمام اين قبايل دوستى ديرينه دارم ، آنان از اسلام من آگاهى ندارند ، اگر دستورى داريد بفرماييد اجرا كنم . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : كارى كن كه اين جمعيت پراكنده شود ، يعنى اگر در اين راه براى حفظ يك سلسله مصالح عالى چارهجويى و نقشهكشى كنيد ، مانعى ندارد . « 2 »
« نُعيم » مقدارى انديشيد ، آنگاه سراغ قبيلهء بنى قريظه رفت ، كه در حقيقت ستون پنجم دشمن بوده و مسلمانان را از پشت سر تهديد مىكردند . وى وارد دژ
هامش
( 1 ) . « سيرهء ابن هشام » ، ج 2 / 223 ؛ « بحار » ، ج 20 / 252 .
( 2 ) .
فَانَّ الحَربَ خُدعَة .