شهر نخجوان در بلندى واقع است . در دامنهء آن باغات است . در ابتداى آبادى قبرستان است و در طرف يسار عمارت يكنفر روسى است . چشمهاى هم در نزديكى آن است شهر نخجوان چندان رونقى ندارد و كليسيا و مسجد و عمارت و حكومتى در سمت يمين واقع است و در خارج شهر آثار مسجد عظيمى است كه در او دو مناره و گنبد وسط مسجد باقى است . از درب مسجد تا گنبد مسافتى است و اين فقره معلوم مىشود كه مسجد بزرگى بوده است . از مسجد كه مىگذرند ، رودخانه نخجوان جارى است . عمق آن به قدرى است كه آب تا كمر اسب مىرسد . چهارم النجهچاى است و تا آنجا بيست و چهار ورس و ربع است و در طرف يمين راه كوههاى خوى و مرند پيدا است . نزديك النجهچاى كوه مدوّرى نمايان است و گويند در آن كوه مار فراوان است . النجهچاى رودخانه است و آبش گلآلود است و به طرف رود ارَس جارى است . پنجم جلفا است و تا آنجا پانزده ورس است . به جلفا نرسيده تنگهاى است كه سنگلاخ است . بعد از گذشتن از تنگه ، مسافتى كه طى مىشود ، در طرف يمين ، آبادى از دور نمودار است . جلفا در آنجا است . از جاده خيلى دور است ؛ پس از آن جلگهء وسع ارس است . در دو طرف ارس ، از جانب دولت روس و دولت ايران عماراتى ساختهاند كه نمودار است . اين منازل نيز در تحت اختيار گُوِرناطور ايروان است و از جانب خودش نايب فرستاده است كه آن را قَمْصَر مىنامند .
رودخانهء ارس
آب رودخانهء ارَس از مغرب به مشرق جارى است . در برابر عمارات دو شقّه شده و ميان دو شقّه خشكى مختصرى است . شقّهاى كه طرف عمارت ايرانى است ، عمقش كم است . مردم با قايق مىگذرند و حيوانات به پاى خود مىروند . شقهاى كه در طرف عمارت روس است عميق است . انسان و حيوانات را با باروم مىگذرانند ، ولى بالاتر از عمارت روس ، معبرى دارد كه حيوانات را بدون باروم مىبرند ، مگر آنكه شتر لاغر باشد و تاب قوت آب را نداشته باشد . و در رودخانهء ارس دو باروم است ، يكى مال رحيمخان سرتيپ كركرى است ، نفرى دوهزار و از مالى دوهزار كرايه مىگيرند . و ديگرى مال روس است .