آباد شده است ، و ملت و دولت آن به نحوى ترقى نموده است كه برابرى با بعضى دولتها مىكند . ماليات آن دوازده مليان ليرهء انگليسى است ، سه مليان از املاك خالصه به عمل مىآيد و باقى از املاك اربابى و رعيت . و جمعيت شهر مصر از غريب و بومى پانصدهزار مىشود . سى و پنج فوج دارد كه هر فوجى هشتصد نفر است . ماهى سى قروش مواجب مىگيرند و لباس و خوراك آنها نيز با خديو مصر است و اكنون مصر پانزده واپور دارد كه در دريا حركت مىكند و يك واپور كوچك دارد كه در نيل است و در محلهء بلاغ « 1 » كارخانهء كاغذسازى دارد كه محتاج به خارج نيستند . حسينبيك نامى كه ناظر كارخانه است ، به فرنگستان رفته و آزموده است و كارخانه كاغذسازى راه انداخته و در نهايتِ امتياز كاغذ مىسازند . طول خاك مصر ششصد ميل است و عرض آن دويست و پنجاه ميل . شمالش به بحر ابيض اتصال دارد و شرق آن به بحر احمر و جنوباً به بلاد نوبه و غرباً به صحارى مغرب . و هواى آنجا به اختلاف فصول مختلف مىشود . امراض و بائيّه و عينيّه در آنجا فراوان است . معدن رخام و يشم در آنجا به هم مىرسد . و يعفور و استر ممتاز در اين ولايت بسيار است . بالجمله شهر مصر عماقريب بهترين شهرهاى عالم خواهد شد .
لَعمركَ ما مِصرٌ بِمصْرٍ وانَّما * هىالجنّة الدُّنيا لِمَن يتبصّر
و مصر را به دو قسمت كردهاند وجه بحرى را مصر واطيه گويند و آن را شش مديريه است : قيلوبيّه ، شرقيّه ، منوفيّه ، غربيّه ، بحيره . وجه قِبَلى را مصر صعيد نامند و آن را هشت مديريّه است : جيزميّه ، بنىسويف ، فيوم ، ميْنا ، سَيوط ، جَرجا ، تيافا ، اسنا . و كوچههاى قديم مصر را به جهت حفظ از تابش آفتاب بسيار تنگ ساخته بودند كه از غرفات اين طرف ممكن بود به آن طرف بجهند . ولى اين عصر كوچهها را وسيع كردهاند و آنچه از كوچههاى قديم باقى مانده است به مرور خراب كرده وسيع مىنمايند . و مدارس علميّه در اين شهر فراوان است و علوم را تكميل كردهاند و علم فرنگى را به زبان عربى به اطفال و متعلّمين درس مىدهند و از نعمتهايى كه خداوند به اهل مصر عطا فرموده است ، يكى رود نيل است كه رعيت آنجا سالى سه مرتبه يا چهار مرتبه در يك زمين زراعت مىنمايد و فايدههاى بسيار از حاصلها عايد آنها مىشود و از جمله ميوهها ، نارنگى در مصر زياد است .
هامش
( 1 ) . ظاهراً بولاق درست است .