وصف مسجد
طول مسجد بيست و هشت قدم و عرضش سى قدم است . چهار ستون دارد ، دو ستون در يمين و دو ستون در يسار . وسط مسجد بىستون است و در حقيقت مسجد به سه قسمت منقسم شده و هر قسمتى سه طاق دارد . محراب در بالاى مسجد واقع است و در طرف آن منبرى است از چوب ، در زمان خليفه مصر المستنصربالله ، در سنهء 484 ، به صوابديد بدرالجمالى مدبر دولتش ساخته شده است . تاريخ آن به خط كوفى در آن منبر مكتوب است . و در سمت يسار محراب ، ساعت بزرگى آويختهاند و در زاويهء ديوار شرقى ، چند سطر به خط يونانى نوشتهاند كه نويسندهء آن اليس بوده است . ابتدا بنام خداوند قاهر قادر شديدالبطش نموده ، بعد از آن اسامى قبور انبيايى كه در سرداب مدفونند نوشته است و در آخر رقم زده است كتبهالاليس بخطه . و در قرينهء آن زاويه چند سطر به خط نسخ نوشتهاند كه در تاريخ سنهء 733 قلاوون اين مسجد را عمارت كرده است .
بالجمله در اين مسجد مغاره و سرداب است كه حضرت ابراهيم و ساير انبيا در آنجا مدفونند . بقعهء حضرت اسحاق در مسجد در ميان دو ستون سمت يمين است و بقعهء رفقه زوجهاش در برابر آن ميان دو ستون يسار و بعد از بقعهء زوجهء اسحاق ، قبهاى است كه اطراف آن گشاده است و نه ستون دارد كه بر هر طرف آن سه ستون است و جاى مؤذّنين است و نزديك درب مسجد ، در يمين ، قبهاى كوچكى بنا نهادهاند كه اطرافش باز است و چهار ستون دارد و در وسط آن منفذ مدوّرى به ميان سردابى است كه انبيا در آنجا مدفونند و چراغى در آن منفذ آويختهاند و عمق سرداب به اندازهاى است كه مىبايست هفتاد پله طى نمود داخل سرداب شوند و درِ سرداب سابقاً برابر مقبره زوجهء اسحاق بوده است ، مدتى است آن را مسدود نموده منفد را گشودهاند .
بقاع ابراهيم و ساير انبيا
بقعهء حضرت ابراهيم و ساره برابر يكديگرند . بقعهء ابراهيم در سمت يمين است و بقعهء ساره در سمت يسار ، و ميان هر دوى آنها فضاى مربع مسقفى فاصله است و درب هر دو