صحن سى و يك قدم و عرضش چهارده قدم است .
سهشنبه غرهء ربيعالاول از خليلالرحمن حركت كرديم . قائم مقام به مشايعت آمد ، با او خداحافظى كرده روانه شديم . نهار در كنار بركههاى قلعه عرض راه صرف شد . بعد از آن به بقعهء راجيل رسيديم . خدّام از آمدن ما مطّلع شده بودند . درِ بقعه را باز كرده چراغها روشن نموده فاتح خوانده از سمت يمين خارج شده به سمت بيتاللّحم رفتيم . در سمت شرقى واقع بود . قالالله تعالى :
وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ مَرْيَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِها مَكاناً شَرْقِيًّا
« 1 » عمر افندى مدير آنجا ، تا مسافتى به استقبال ما آمده بود .
بيتاللحم
قريه معتبرى است . عمارت عاريه دارد و اغلب سكنهء آنجا نصارا است . شوارع آن پست و بلند است و مولد حضرت عيسى عليه السلام در آنجا است . در جلو آن فضاى بزرگى است و در زاويهء سمت يسار آن ، درِ كوچكى است . از آنجا داخل مسجد صغيرى مىشوند كه مربع است و از وسط آن داخل مسجد بزرگى مىشوند كه مستطيل است . بيست ستون در سمت يمين دارد و بيست ستون در سمت يسار . به اين معنى در هر طرف ، دو قطار ستون دارد و در هر قطارى ده ستون است و وسط مسجد گشاده است و در ابتدا و انتهاى مسجد نيز غرفه مرتعفى بنا نهادهاند و سقف اين مسجد از چوب است . گويند از بناى هيلانه مادر قسطنطين است و از آن مسجد ، داخل فضاى مسقف ديگر مىشوند كه در عرض مسجد اول واقع است . سطح وسط آن مرتفع است و جنبين آن منخفض و به قدر نيم ذرع ارتفاع و انخفاض آنها است و هر يك شاهنشينى دارد و عقب شاهنشين ، وسط كليسا است و در وسط آن طاقنمايى از سنگ ساخته صليب را با انواع زينتها در آنجا گذارده بودند و در فضاى مسجدى كه شاهنشين دارد چهلچراغها آويختهاند و زير آن سردابى است ، چند پله دارد كه به ميان سرداب مىروند ، شمعها روشن كرده بودند ، در دست كشيشها بود و در سمت يمين طاقنماى مرتفعى بود ، سنگى بر آن گسترده بودند . مولد حضرت عيسى در همانجا است . يك ذرع و يك چارك طول آن
هامش
( 1 ) . مريم ، 16