بصره وارد شده و خيلى هم سخت گذشته بود به حجّاج و يكهزار [ و ] هشتصد نفر حاجى داشته [ و ] ديگر دنبال حاجى نبوده ، تمام توسط اين دو كشتى ايرانى و عراقى آمدند . مقدارى هم از حجّاج ايرانى از راه بمبئى رفتهاند .
مختصرى از سياحت كربلا
اولًا شهر كربلا ازجمله بلاد عراق است و شهر جديدى است . از بعد از زمان بنىالعباس ، كمكم روى به آبادى نهاده و در چهل - پنجاه سال قبل ، بناى شهر نويى در سمت قبله شهر كهنه گذاردهاند . حاليه عمارات بسيارى در شهر نو بنا شده است كه در سابق ، نخلستان و باغ بوده است و هواى شهر نو بهتر است از هواى شهر كهنه و عمارات او عالىتر و وسيعتر است و خيابانهاى متعدد ساختهاند . گرچه در چند سال قبل ، در زمان طرفيت عثمانى با اهل شهر ، فىالجمله خراب شده است ، ولى به درجات ، باز هم از شهر كهنه بهتر است .
و تعداد نفوس اهالى كربلا از قرار تقرير اهل اطلاع اهالى در چند سال قبل كه تعداد نمودهاند ، تقريباً سىوچهار هزار [ و ] كسرى اعراب بوده و نونزده هزار الا كسرى اهل ايران بوده و يكهزار [ و ] پانصد نفر تقريباً هندى بوده و پانصد نفر چيزى بالا ، تبعه دولت روس بوده كه مجموع ، تقريباً پنجاه [ و ] پنجهزار نفر بودهاند ؛ ولى حاليه از ايام جنگ ، [ 167 ] لابدّ كسر و نقصانى پيدا نموده .
[ حركت به سوى نجف ]
عصر را تقريباً سه ساعت [ و ] ربع به غروب مانده ، توسط اتومبل حركت كرديم ، ولى حاج محمد ملازم ماند كه فردا حركت نمايد . اتومبل جا نداشت بيشتر از چهار نفر ؛ چون خياطه خودمان را كه تقريباً سه سال است مجاور در كربلا شده است ، او را