صبح يوم دوشنبه ، پنجم ذىالقعده از خواب برخاستيم و چايى صرف نموديم . اين بُحره ، قريه بزرگى است و دكاكين زياد دارد و آب او فىالجمله بدطعم است و اطراف ، كوه است و بُحره در دشت كوچكى واقع است .
بارى ، تقريباً پنج ساعت به غروب مانده ، حركت كرديم . هوا خيلى گرم است . تقريباً يك فرسنگ كه طى نموديم ، رسيديم به جدّه كه به قولى محاذات يكى از ميقاتگاه است . تجديد نيت نموديم ، ولى اطراف راه هم كوه است .
[ علمين ، علامت ابتداى حرم ]
بارى ، تقريباً دو ساعت [ و ] نيم از شب گذشته ، رسيديم به حرم كه در دو سمت جاده ، ديوارى مختصر ساختهاند . علامت اول حرم است [ و ] معروف است به علمين « 1 » .
پياده شديم ؛ دعايى « 2 » دارد ، خوانديم . تقريباً سه ربع فرسنگ ، پياده طى مسافت نموديم ، [ 116 ] بعد سوار شديم ، تقريباً هشت ساعت از شب گذشته ، رسيديم به شهر مكّه . از جادّه بزرگى مثل خيابان وارد شديم و اطراف ، تمام عمارات است ، ولى شهر كثيفى است .
هامش
( 1 ) . حدود حرم نزد شيعه : 1 . حدّ شمالى از جانب مدينه منوّره ، « تنعيم » است و به آن « مسجد عمره » نيز مىگويند . فاصله بين آن تا مسجدالحرام چهار ميل است . هر ميل 1609 متر مىباشد . 2 . حدّ غربى از ناحيه جدّه ، « علمَيْن » است كه به آن « حديبيّه » نيز مىگويند . فاصله بين آن تا مسجدالحرام حدود ده ميل مىباشد . [ نقل از : حج از ديدگاه مذاهب اسلامى ، ص 33 ] ؛ فاسى در بيان محدوده حرم از جهت طائف از راه عرفه مىگويد : از ديوار بنى شيبه [ در مسجد الحرام ] تا عَلَمَين - كه نشانه حدّ حرم هستند - ، از طرف عرفه ، سى و هفت هزار و هفده ذراع كوچك ( فاصله سر انگشت تا آرنج ) است . [ نقل از : حج و عمره در قرآن و حديث ص 43 ] ؛ ظاهراً مراد از علمين ، دو تنگناى واقع بين عرفات و مشعر و بين مكه و منى است كه مَأْزَمَيْن نيز گفته مىشود . [ نقل از پاورقى « حج برنامه تكامل » ، ص 241 ] ؛ در اول خاك عرفات ، عَلَمين براى حدود آن وضع كردهاند ؛ از آنها كه داخل شوند ، اول عرفات است . [ نقل از « سفرنامه مكه حسام السلطنه ص 121 ]
( 2 ) . متن نسخه : دوعائى .