خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ سَأُرِيكُمْ آياتِي فَلا تَسْتَعْجِلُونِ
طينت انسان و خلقت وى بر شتابزدگى قرار گرفته ، كنايه از شدّت اين صفت است در آدمى كه گويا ماده وجود وى از اين صفت تعبيه شده بطورى كه در وقوع عذاب نيز عجله مىكند ، بقرينه آيات بعد مشركين از روى تمسخر برسول اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلّم ميگفتند اين قيامت و آن عذابهايى كه ما را به آن تهديد مىنمايى اگر راست مىگويى كى خواهد بود ، در پاسخ آنها است كه عجله نكنيد به زودى بشما آيات خود را نشان خواهيم داد .
شيخ طبرسى در مجمع البيان در اينكه مقصود از انسان در آيه چيست دو وجه از مفسرين نقل نموده : يكى آنكه مقصود از انسان آدم ابو البشر است ، و دوم مراد به انسان تمام افراد بشر است ، و نسبت بهر يك احتمالاتى داده ( چون بيانش مفصّل است و غرض ما اختصار است از بيان آن خوددارى مينمائيم .
وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
از جمله عجله انسان تعجيل در وقوع قيامت است پيش از موعد خود كه گويا منتظر بودند كه در همين حالى كه متلبّس به لباس دنيوى طبيعى ميباشند قيامت را به چشم سر ببينند و پس از مشاهده كردن ايمان بياورند ، و آيه بعد جواب آنان است
لَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوا حِينَ لا يَكُفُّونَ عَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَ وَ لا عَنْ ظُهُورِهِمْ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ
جواب ( لو ) محذوف است در معنى اگر كافرين بدانند چنين عذابى را منتهى ميشدند و آن آتشى است كه باز ندارند از رويهاى خود و نه از پشتهاى آنها يعنى آتش به آنان احاطه نموده و يارى كنندهاى ندارند كه آنان را از عذاب نجات دهد .
بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّها وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ
( بل ) اضراب است يعنى چنين نيست كه آنها گمان بردهاند كه وعده قيامت و وقوع عذاب دروغ باشد يا بشود در اين عالم به چشم معاينه نمايند بلكه