وى را امتحان و آزمايش ميكنيم ( بالشرّ ) از مرض و اتلاف مال و مصيبات گوناگون كه هر بشرى كه قدم در اين عالم گذارد در مورد بليّات و آفات واقع ميگردد ، ( و الخير ) از نعمتهاى فراوان . شرّ تفسير به مرض شده و خير بصحّت و وسعت و مال و باقى نعمتها كه هر يك از اقسام خير بشمار ميرود . و شرّ و خير چنانچه آيه خبر ميدهد هر دو نسبت ببشر براى آزمايش است كه آيا در مورد بلاء صابر و در مورد نعمت شاكر است يا در همه حال چنانچه اكثر مردم چنينند غافل است .
وَ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ
بازگشت و مآل هر بشرى بسوى حق تعالى است همان طورى كه او مبدء و پديد آورنده موجودات است معاد و بازگشت همه بسوى او است زيرا كه ( كل شيئى يرجع الى اصله ) آرى بازگشت همه بسوى او است لكن مؤمنين و صالحين بسوى رحمت و مغفرت او تمكن مينمايند و در بهشت رضوان و دار كرامت متنعّم خواهند بود و كافرين و ملحدين بسوى شديد العقاب و سجن غضب او كه جهنم است اقامت مينمايند
وَ إِذا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُواً أَ هذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ وَ هُمْ بِذِكْرِ الرَّحْمنِ هُمْ كافِرُونَ
( ان ) نافيه است و ( الّا ) استثنائيه برسولش خبر ميدهد كه حال كفار چنين است كه تو را نمىبينند مگر اينكه تو را بهزو و مسخره ميگيرند و با هم گويند آيا اين آن كسى است كه خدايان شما را ببدى ياد مىكند ( واو ) حاليه است يعنى در حالى كه بذكر پروردگار رحمن آنها كافرند ، تكرار ضمير ( هم ) براى تأكيد و اهميت مطلب است . و شايد اشاره به اين باشد كه سزاوار چنين است كه هر وقت تو را ببينند چون رسول پروردگار رحمانى به ياد سعه رحمت الهى افتند لكن پرده كفر و جهل عقل و دانش آنان را پوشانيده و غافل گرديدهاند و گويا آن سعه رحمت رحمانى حق كه به تمام موجودات احاطه دارد نمىبينند .