توضيح آيات
أَ لَمْ تَرَ أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّياطِينَ عَلَى الْكافِرِينَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا
( الازّ و الهزّ ) هر دو بمعنى حركت شديد استعمال شده ، و رؤيت شامل ديدن هم مىشود .
همزه
( أَ لَمْ تَرَ )
استفهام و در مقام تعجّب آمده ، خطاب برسول اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه آيا تو نديدى يعنى البته ميدانى كه ما شياطين را بر كافرين گماشتهايم كه مهيّج و محرك آنان باشند و بوسوسه و تسويلات دنيا را در نظرشان زينت ميدهند و بجدّيت و شدّت آنها را ميجنبانند و بسوى فساد و معاصى ميكشانند .
گمان نشود كه از اين آيه جبر لازم ميآيد زيرا بدلالت آيه شياطين آنها را بمعاصى ميكشانند و كشيده شدن به اختيار خودشان نيست و جبر با اختيار منافات دارد .
پاسخ گوئيم چنانچه بعضى از مفسرين گفتهاند در خود آيه اشعار دارد كه تسلّط شياطين بر كافرين براى كفر آنها است زيرا از كلمه ( على الكافرين ) كه بمعنى علوّ و استيلاء است اين معنى ظاهر ميگردد و معلوم مينمايد كه چون آنان به اختيار تابع شياطين گرديدهاند و كفر را بر ايمان برگزيدهاند البته شياطين دوستان و متبوعان خود را به آنچه خواهان آنند از شرّ و فساد و طغيان ميكشانند و راهرا براى آنان باز مينمايند و خود آنها سبب شدند كه شياطين مسلط بر آنان گردند و جبرى در كار نيست .
فَلا تَعْجَلْ عَلَيْهِمْ إِنَّما نَعُدُّ لَهُمْ عَدًّا
شايد آيه اشاره به اين باشد كه ما راه را براى كافرين باز ميكنيم و آنان را بخودشان و متبوعانشان از شياطين وا ميگذاريم كه آنچه در سريره خودشان مخفى داشتهاند در مرتبه ظهور و بروز برسانند و تو در هلاكت آنها عجله مكن زيرا كه بين تو و هلاكت آنها چيزى نيست مگر يك مدت كوتاهى ( عدا ) بمعنى احصاء