( اطّلع الغيب ) اعتراض بوى است يعنى آيا تو بجايى رسيدهاى كه بر غيب مطّلع گرديدهاى تا اينكه ميدانى كه در قيامت به تو مال و اولاد عطاء ميگردد يا اينكه تو با خدا عهد بستهاى زيرا اينكه ادّعا ميكنى رسيدن به آن نميشود مگر بيكى از اين دو راه . ( شيخ طبرسى )
كَلَّا سَنَكْتُبُ ما يَقُولُ وَ نَمُدُّ لَهُ مِنَ الْعَذابِ مَدًّا
( كلّا ) كلمه ردع است يعنى چنين نيست كه آن كافر گفته و گمان مىكند براى او مال و اولادى باقى ميماند به زودى گفتار نارواى او را مينويسيم و ثبت ميگردانيم ، و صاحب منهج الصادقين گفته اين آيه منافى نيست با آنجا كه فرموده
ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ
كه بر عدم تأخير دلالت دارد زيرا كه در اينجا مقصود اينست كه به زودى گفتار او را ظاهر سازيم و عذاب وى را دراز گردانيم .
وَ نَرِثُهُ ما يَقُولُ وَ يَأْتِينا فَرْداً
و نيز ما از كافر كه از روى استهزاء چنين گفت مال و آنچه را در دست وى است از او ميگيريم و در روز موعود او را ميآوريم تنها كه او را نه مالى و نه اولادى و نه عشيره و ياورى خواهد بود .
وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِيَكُونُوا لَهُمْ عِزًّا ، كَلَّا سَيَكْفُرُونَ بِعِبادَتِهِمْ وَ يَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا
كفار و مشركين به غير خدا معبودانى براى خود انتخاب نمودند به گمان اينكه آنان سبب عزّت آنها كردند و نزد حق تعالى ارجمند شوند و مقام على احراز نمايند ( كلّا ) نه چنين است كه آنان گمان كردند بلكه آلهه آنان ، آنان را تكذيب ميكنند و از آنها بيزارند و بر ضدّ دوستى آنها با آنان دشمنى ميكنند يعنى دشمن عبادت كنندگانشان ميگردند زيرا تمام موجودات قشون حق تعالى و دوست دوستان و دشمن دشمنان او ميباشند ، قوله تعالى حكاية از آنها فرموده
تَبَرَّأْنا إِلَيْكَ ما كانُوا إِيَّانا يَعْبُدُونَ
و نيز قوله تعالى
إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا
.