حَتَّى إِذا فَتَحْنا عَلَيْهِمْ باباً ذا عَذابٍ شَدِيدٍ إِذا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ
اينان به خود سرى باقى ماندند تا وقتى درى از عذاب بسوى آنها گشوده شد ، ( اذا ) بمعنى مفاجات است ، ناگهان در آن هنگام مينگرى چنان عذاب آنان را فرا گرفته كه آنها را مأيوس و نااميد يا سرگردان گردانيده و راه نجات براى آنها مسدود گرديده .
وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ
در مقام اظهار رحمت و امتنان بر بشر برآمده و خود را معرّفى مينمايد كه خداى شما و آن كسى كه بايد او را بوحدت و يگانگى بشناسيد و پرستش نمائيد و شكر گذار نعمت او باشيد آن كسى است كه شما را از نيستى بهستى آورده و آفريده و به گوش شنوا و چشم بينا و قلب دراك خلقت شما را كامل گردانيده كه هم امور زندگانى دنياى خود را اصلاح نمائيد و هم طريق سعادت و فضيلت اخروى را دريابيد ، به گوش بشنويد آنچه را كه محتاج بشنيدن است و به چشم ببينيد و لوازم احتياجات خود را فراهم نمائيد و بقلب بين اشياء امتياز دهيد و نيز آيات وحى را به گوش بشنويد و به چشم آنها را بنگريد و بدل ادراك نموده و آن را بپذيريد .
قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ
و با آنكه به حكم عقل بر هر نعمتى شكرى لازم است با اين همه نعمتها و بخششها شكرگزاران بسيار كميابند اكثر مردم اصلا نه توجّه به نعمت دارند و نه منعم را ميشناسند . ( ما ) در ( ما تشكرون ) زائده و مؤكّد قلّت شكر - گزاران است .
وَ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
و او آن كسى است كه شما را آفريد و نسل شما را در زمين منتشر و پراكنده گردانيد و در قيامت بسوى او اجتماع خواهيد نمود .
وَ هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ لَهُ اخْتِلافُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ أَ فَلا تَعْقِلُونَ
و نيز براى تذكّر ببشر خود را معرّفى مينمايد كه خدا و مبدء آفرينش