و بالاخره بقعر چاه ضلالت سرنگون خواهند گرديد .
وَ لَوْ رَحِمْناهُمْ وَ كَشَفْنا ما بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ
خداى رحمان بمقتضاى رحمت رحمانى براى اينكه انسان بند گسيخته خود را متنبّه گرداند كه شايد قدرى به خود آيد و از كبر و نخوت او كاسته گردد و سر اطاعت بولى نعمت خود فرود آورد وى را ببعضى از آفات و بليّات مثل قحطى يا امراض صعب العلاج يا بآفات ديگر مبتلا ميگرداند اين است كه در اين آيه تذكّر ميدهد اگر بخواهيم به آنان ترحّم كنيم و بلاء و آفات را از مفسدين برداريم .
لَلَجُّوا فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ
آنان لجاجت ميكنند و در طغيان و سركشى خود مىافزايند در حالى كه نميفهمند آرى اگر آدمى هميشه در صحّت و سلامت و در عين جاه و جلال و خوشى روزگار خود را بگذراند بطورى غافل ميگردد كه شايد مرگ را نيز فراموش كند آن وقت قواى شهوانى و غضبانى وى طغيان مينمايند و از هيچگونه ظلم و تعدّى ببندگان خدا و فساد در زمين و آنچه با دلخواهش موافقت نمايد خوددارى نخواهد نمود اين است كه گاهى مبتلا ميگردد كه شايد از طغيان وى كاهيده گردد و بعض مفسّرين آيه را حمل بقيامت كردهاند و در توجيه آيه گفتهاند مقصود اين است اگر ما عذاب قيامت را ترحّما از آنها برداريم و به دنيا بر گردند به همان حال اوّلشان از كفر و عناد بر ميگردند قوله تعالى
( وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ )
.
وَ لَقَدْ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ
استكانت بر وزن استفعال و مأخوذ از ( كون ) است ، كفار چنان در لجالت و ضديّت فرو رفته كه با اينكه براى تنبّه آنها را به عذاب دنيا مثل جنگ بدر يا قحطى و آفات ديگر مبتلا گردانيديم به خود نيامدند و منقاد امر حق تعالى نگرديدند و بر كفر خود ثابت بودند .