او رسيد گفتند پس از تو ما چه كسى را پرستش نمائيم امر نمود مجسّمهاى از طلا به صورت او ساختند و گفت بعد از من اين صورت را پرستش نمائيد گفتند همه جا كه نميتوان آن را برد گفت مثل اين را بسيار بسازيد گفتند همه تمكن ندارند كه از طلا بسازند گفت از هر چه خواهند بسازند گفت از آهن و برنج و چوب و سنگ هر چه باشد كافى است و شبهه بزرگتر آنها تقليد از آباء آنها بوده كه چون پدران ما چنين ميكردند ما پيرو آنها ميباشيم و ميگفتند
( هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ )
. ( تفسير ابو الفتوح رازى )
قالَ أَ فَرَأَيْتُمْ ما كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ ، أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمُ الْأَقْدَمُونَ ، فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِي
( ما ) در ( ما كنتم ) موصوله است و ( انتم ) تأكيد در ( كنتم ) و ( آباؤكم ) عطف بانتم است و ( عدوّ ) يا مصدر است يا جنس .
خلاصه آن طورى كه مفسرين گفتهاند مقصود ابراهيم عليه السّلام چنين بوده كه آنچه را شما و پدران پيشين شما عبادت ميكنيد اينان دشمنان من هستند ، اشاره به اينكه چون چنين است بتها دشمن منند و من آنها را عبادت نخواهم نمود .
( فرّاء ) گفته اين جمله مقلوب است و معنى آن اينست كه من دشمن آنها هستم نه اينكه آنها دشمن من ميباشند ، و آن بتها را مثل دشمن قرار داده در ضرر زدن چون كه عبادت بتها ضرر مىزند به شخص مثل اينكه دشمن ضرر مىزند .
إِلَّا رَبَّ الْعالَمِينَ
استثناء منقطع است ، يعنى آن عبادتى كه نفع دارد و ضرر ندارد عبادت پروردگار جهانيان است .
الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ
در اين آيات ابراهيم ( ع ) هفت صفت از صفات ربوبى كه راجع بعبد و افاضه نعمت و پرورش وى است بمردم تذكر ميدهد كه بدانند آن كسى كه مستحقّ بندهگى و پرستش است آن مبدء و الهى است كه منشأ تمام فيوضات است نه وثن و صنمى كه جمادى بيش نيستند .