تفسير سوره فاطر آيه ارشاد به اين است كسى كه طالب عزّت و جلال باشد بايستى از معدنش طلب كند و آن از راه بندگى و عبوديت روى دل به خدا آوردن و ذلّت و نيستى خود و عظمت او را هميشه در نظر داشتن است و بقدرى كه بنده از راه بندگى و عبوديّت روى دل به خدا آرد و نيستى خود و عظمت او را هميشه در نظر داشته به همان قدر قرب به حق تعالى يافته و به همان درجه عظمت و استيلاء بر ما دون خود پيدا خواهد نمود و عزّت مخصوص به خدا و پيمبرش و مؤمن كامل است قوله تعالى
( وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ )
.
بروايت انس از حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه فرموده
( انّ ربّكم يقول كل يوم انا العزيز فمن اراد عزّ الدارين فليطع العزيز )
« 1 » ( مجمع البيان )
إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ
مرجع ضمير ( اليه ) ( اللَّه ) است ؛ صعود : حركت نمودن بمقام عالى است مقابل هبوط و نزول كه فرود آمدن بمرتبه دانى است ( الكلم ) بقولى جمع كلمه است و بقولى ( الكلم ) بكسر لام جنس است مثل تمر و تمرة .
و شايد مقصود از كلمات طيّب ، ذكر ( لا إله الّا اللَّه ) يا مطلق اذكار و اسماء الحسنى باشد .
و بنا بر اينكه ( الكلم ) جنس باشد تمام اقسام ذكر از تكبير و تهليل و تسبيح و تمجيد و قرائت قرآن و دعاء و استغفار بلكه تمام گفتار نيكو را شامل ميگردد .
وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ
يعنى عمل شايسته كلام طيّب را بسوى حق تعالى بالا ميبرد و صعود بسوى خداى تعالى همان قبول نمودن عمل است كه سبب قرب معنوى و نزديكى شرافتى عبد است نزد مولى خلاصه از صدر و ذيل آيه چنين استفاده مىشود كه چون تمام شرف و عزت و جلال مخصوص بذات كبريايى است هر فردى كه طالب عزّت و شرافت باشد بايستى از
هامش
( 1 ) بحقيقت هر روزى پروردگار شما ميگويد من عزيز ( و غالب و قاهرم ) كسى كه طالب ارجمندى است و عزت دنيا و آخرت خواهد البته بايد اطاعت و بندگى كند عزيز خود را .