ابرها زمينهاى مرده را سيراب گردانيديم و آنها زنده شدند پس از آنكه خشك گرديده و مرده بودند .
كَذلِكَ النُّشُورُ
در بسيارى از آيات تشبيه ميگرداند زنده شدن مردگان را در قيامت بزنده شدن زمين در فصل بهار پس از آنكه در زمستان مرده بود و آثار حياتى از او نمايان نبود و در اين تشبيه اسرارى منطوى است زيرا كه تشبيه نمودن چيزى به چيز ديگر در صورتى درست ميآيد كه مشبه با مشبه به در جهتى يا جهاتى مثل هم باشند و گر نه تشبيه بى ربط خواهد گرديد و در اينجا از چند جهت مردگى زمين با مردگى انسان شباهت دارد :
يكى همين طورى كه عين زمين در زمستان باقى است و بفقدان آثار نباتى معدوم نگرديده انسان نيز به مردن آثار حياتى اگر چه از وى مفقود گرديده لكن اصل وجود و حقيقت انسانيت او در عالم ديگرى كه فوق اين عالم است موجود است .
ديگر همين طورى كه تابستان بذرى كه در زمين پاشيده مىشود بخشكيدن زمين معدوم نگرديده بلكه دانهها در جوف زمين بقدرت الهى پس از پوسيدگى جوهر آن نشو و نما مىكند و از بالاى زمين نور و حرارت و آب را به خود ميكشاند و خود را براى دوره ديگرى از حيات نباتى آماده ميگرداند تا موقع بهار زمين را ميشكافد و سبز و خرّم بيرون ميآيد و باضافه بر قوّت و شدّت آن افزوده ميگردد و حيات پاكيزهترى پيدا مينمايد .
همين طور است حال مردن انسان كه بذر اعمال و افعال و ملكاتى كه در ايام حيات دنيوى در مزرعه جانش پاشيده از گفتار و كردار و اعمال و ملكات به مردن فانى نگرديده بلكه در باطنش نموّ مينمايد ( ان خيرا فخيرا و ان شرا فشرا ) و در روز رستاخيز كه بهار وجود انسانى و آخر مرتبه سير بشرى است روح با آنچه در آن ذخيره نموده از باطن به ظاهر پديدار ميگردد و بآدمى حيات نوينى بخشوده مىشود و بنتيجه اعمال خود خواهد رسيد .
و ديگر وجه مناسبت زنده شدن زمين در تابستان بزنده شدن انسان پس از