نديدند كه چگونه بود حال پيشينيان مثل قوم عاد و ثمود و امثال آنان كه شما در حال مسافرت از منزلهاى آنها عبور ميكنيد آيا نميبينند كه در اثر مخالفت آيات الهى چگونه آنها را هلاك نموديم و آنان نتوانستند از خود دفع عذاب بنمايند .
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ أَ فَلا يَسْمَعُونَ
كفّار در هلاكت و عذاب آنها بايد تدبّر بنمايند و متنبّه گردند زيرا كه در آن نشانههاى قدرت و اقتدار الهى و صدق قول پيمبران در وعد و وعيد نمايانست كفّار عذاب و شكنجه پيشينيان را اگر نديدند آيا نميشنوند البته ميشنوند آيا چرا و چگونه استماع نميكنند يعنى چرا گوش نميدهند تا اينكه متنبّه گردند و دست از لجاجت و تعصّب جاهليّت بردارند .
أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْماءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعامُهُمْ وَ أَنْفُسُهُمْ
( ارض جرز ) زمينى را گويند كه از گياه خالى باشد اين آيه كفار را ارشاد مينمايد و آنان را متنبّه ميگرداند بنعمتهاى خود و در مقام اعتراض بكافرين بر آمده كه آيا اينان نمىبينند چگونه بقدرت خلّاقه الهى سيل آب را جريان ميدهيم در بيابان خشك لم يزرع در زمينهايى كه يا از جهت بلندى يا دورى از نهرها آب به او نميرسد كه بتوسط قوت سيل آب را بچنين زمينها ميرسانيم و از آن گياهها و نباتات را بيرون مىآوريم تا آنكه خودشان و چهارپايانشان از آن بخورند اين است كه در مقام تعجّب فرموده
( أَ فَلا يُبْصِرُونَ
بسيار جاى تعجّب است كه مردم اينها را مىبينند و گويا چشم دلشان كور و بخداى يگانه بى همتا اعتراف نمينمايند .
وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْفَتْحُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
چون مؤمنين بحسب وعده الهى هميشه منتظر فتح و فيروزى اسلام بودند و به اين اميد هم دل خوش داشتند كفّار از روى استهزاء و سخريّه به آنها ميگفتند روز فتح و مظفريّت شما كى خواهد بود اگر شما راستگويانيد اين بود كه رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم مخاطب گرديد كه به اينها بگو :