و در آيه ( بلام ) كه در آن قسم مندرج است و نون تأكيد ثقيله كلام آنها را مؤكّد نموده اشاره به اينكه فطرت و سجيّه انسان گواهست كه هيچ بنائى بدون بنّاء و هيچ حادثى بدون محدث و هيچ متحركى بدون محرّك و هيچ مركّبى بدون تركيب كننده انجام نخواهد گرفت پس چطور ممكن است كه اين كاخ مجلّل جهانى و اين نظام بديع آفرينش از تركيب نظام كرات و سيّارات و ستارگان و كهكشانها و زمين و كوهها و اقيانوسها و موجودات زمين از جمادات و نباتات و حيوانات و ارتباط موجودات بهم و اسرارى كه در هر يك از آنها مندرج گرديده كه هزاران فكر عميق بكوچكترين از اسرار و رموز پست ترين موجودات پى نخواهد ببرد با اين حال چگونه ممكن است كسى بتواند انكار نمايد كه دست توانايى در كار است و آن خدا و مبدئى خواهد بود كه فوق همه چيز و ما فوقى براى او نخواهد بود و بيك اراده وحدانى و قدرت نامحدود ازلى جهان و جهانيان و آنچه در آنست از حيّز عدم بصحراى وجود آورده ( همه را او نوازد و سازد ، بلكه از خود به ديگرى نپردازد ) .
قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ
خطاب برسولش نموده كه در صورتى كه اينها معترفند كه آسمانها و زمين را خدا آفريده تو آنها را بارشاد عقلشان متنبّه گردان و به آنان بگو وقتى شما اعتراف ميكنيد كه آفريننده آسمانها و زمين خدا است بايستى حمد و ستايش و اظهار عبوديّت خود را مخصوص به او گردانيد و كسى يا چيز ديگرى را مثل بتها يا غير آن در عبادت و طلب حاجت با او شريك نگردانيد و لكن چون اكثر مردم امور طبيعى بر عقلشان چيره گرديده و نميتوانند به غير محسوسات توجّه نمايند اين است كه در طلب حاجت نيز بفطرت طبيعتشان بمحسوسات رو مينمايند به گمان اينكه اينها چون مقرّب به خدا ميباشند بواسطه آنها اينان نيز به خدا نزديكى يابند ديگر نميدانند كه خداوند به انسان از رگ گردن او كه حيات وى به آن است نزديكتر به او است چنانچه فرموده
( وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ )
سوره ق آيه 15 .