توضيح آيات
أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
همزه استفهامى در مقام اعتراض بكفّار است كه آنان چگونه انكار آيات الهى را مينمايند آيا نديدند البته مىبينند كه چگونه خداى تعالى براى نفع آنها موجودات عظيم را از آنچه در آسمانها است از خورشيد و ماه و ستارگان و تمام موجودات جوّى از قبيل ابر و باد و باران و برف و غير اينها و آنچه در زمين است از جمادات و نباتات و اشجار و حيوانات برّى و بحرى و غير اينها را براى پيدايش انسان و حيات و بقاى او همه را مسخّر نموده كه خورشيد و ماه و ستارگان هر يك به مقدار معيّنى بر زمين نور افشانى كنند و زمين را زير پاى بشر نرم و ملايم گردانيده كه انسان بتواند به آسانى در آن حركت نمايد و نيز آب را از آسمان به زمين فرود آورده كه ما يحتاج خود را رفع نمايد و با اينكه بين عناصر آب و خاك و آتش و هوا تضادّ است كه هر يك ديگرى را فانى مىكند چنان اتّفاق و اتّحاد بين آنان قرار داده كه براى نفع بشر با هم همكارى ميكنند و دست در گردن يكديگر انداخته و در رفع احتياجات او ميكوشند و هر يك براى وظيفه معيّنى كه مربّى عالم براى آنها معيّن نموده انجام وظيفه ميدهند .
وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً
بعض قرّاء يعنى ابو عمر ، حفص ، نافع و ابو جعفر ( نعمه ) خواندهاند كه نعم جمع نعمت است باء اضافه بضمير هاء يعنى نعمتهاى خدا و باقى قرّاء ( نعمة ) بتنوين تاء قرائت نمودهاند كه مفرد باشد نه جمع و چون اسم جنس است شامل تمام نعمتها مىشود پس اين دو قرائت در معنى يكى مىشود .
اين آيه در مقام امتنان بر بشر و تنبّه او است كه او را متذكّر نمايد كه اى بشر مربّى عالم از راه فضل و كرم اوّلا براى پيدايش تو آنچه را در آسمان و زمين است مسخّر نموده كه همه براى تو كار ميكنند و ثانيا نعمتهاى بسيارى از نعمتهاى ظاهره و باطنه بر تو ريزش داده و تمام گردانيده .