به اختيار هر كدام را اختيار نمود سر انجام از اهل آن عالم ميگردد « 1 » از رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم چنين نقل ميكنند كه فرموده ( اگر نبود كه شياطين اطراف قلب بنى آدم را گرفتهاند هر آينه بملكوت آسمان و زمين نظر مينمود .
ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ هَلْ لَكُمْ مِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ شُرَكاءَ فِي ما رَزَقْناكُمْ
در اين آيه سه ( من ) مذكور است ( من ) اول
( مِنْ أَنْفُسِكُمْ )
ابتدائيّه و ( من ) دوم
( مِنْ ما مَلَكَتْ )
تبعيضيه و ( من ) سوم
( مِنْ شُرَكاءَ )
زائده است .
خلاصه در آيات براى تنبّه بشر همه طور مثالى زده شده در اين آيه مثال آورده به كسى كه غلام و كنيز دارد كه آنها را ملك يمين مىنامند آيا با اين حال خود را با آنان در مال شريك ميگرداند هرگز چنين نخواهد بود .
آيه اعتراض بمشركين است و اشاره به اينكه همين طورى كه شما بندگان خود را در مال و ملك شريك خود نميگردانيد حق تعالى هم كسى را در عالم ملك و ملكوت شريك خود نگردانيده .
بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْواءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ
( بل ) اضراب است يعنى چنين نيست كه مشركين گمان كردهاند كه كسى در ملك با خدا شركت داشته باشد بلكه چون ستمكاران تابع هواى نفس خود گرديدهاند و در اثر آن قوه تميز و ادراك خود را از دست داده اين است كه از روى نفهمى و بيخردى اشيايى را در عبادت و پرستش با خدا شريك ميگردانند .
فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ
كسى كه بهدايت خداى تعالى هدايت نگرديد ديگر هدايت كننده و يار و ياورى براى وى يافت نخواهد گرديد و چنانچه در جاى ديگر گفته شد چنين نيست كه كسى كه قابل هدايت باشد خداى تعالى وى را گمراه گرداند بلكه كسى كه به اختيار
هامش
( 1 )ديوى و ددى و ملكى و انسانى * در تو است هر آنچه غالب آيد آنى( مثنوى )