در اينكه كلمه ( ما ) در ( ما يهجعون ) موصوله است يا مصدريه ، يا نافيه بين مفسرين گفتارى است ( ما ) موصوله يا مصدريّه هر كدام باشد براى تأكيد و كم خوابيدن در شب است و مبالغه در آن بسيار است : اول لفظ ( هجوع ) دلالت بر تأكيد دارد - دوم ( قليلا ) كه با آنكه ( هجوع ) دلالت بر تأكيد دارد ( قليلا ) را به آن اضافه نموده - سوم
( وَ مِنَ اللَّيْلِ )
كه وقت استراحت و آرامش است - چهارم ( ما ) موصوله باشد يا مصدريّه دلالت بر تأكيد جمله ( يهجعون ) دارد .
ابن عباس گفته كم شبى است كه اهل تقوى در اول يا وسط يا آخر شب به نماز نافله مشغول نباشد ، و اين روايت از امام محمد باقر عليه السّلام نيز نقل شده .
( منهج الصادقين )
( درد پشتم داد حقّ تا من ز خواب * بر جهم در نيم شب با سوز و تاب )
دردها بخشيد حقّ از لطف خويش * تا نخسبم جمله شب چون گاو و ميش
( مثنوى )
وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ
ديگر از اوصاف مردمان با تقوى اين است كه آنان در سحرها از خداوند طلب آمرزش ميكنند .
از اين آيه معلوم مىشود كه استغفار يعنى طلب آمرزش از خدا نمودن در موقع سحر خصوصيّت زائدى دارد با اينكه شخص مهذب بيشتر از شب را بعبادت و قيام و ذكر و آنچه نزد شارع مطلوب است ميگذراند با اينحال موقع سحر را اختصاص ميدهد به استغفار و طلب عفو از خداى منان .
و شايد چنانچه بعضى گفتهاند ارشاد به اين است كه بعد از عبادت شب مداومت به استغفار نمايند كه مبادا به صورت عبادت مغرور گردند و گمان كنند كه بمقام قرب رسيدهاند و
( إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ )
را فراموش نمايند .
وَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ
ديگر از اوصاف پرهيزكاران اين است كه در مالهاى خود اندازهاى براى فقراء