چون در زمان جاهليت بلاها و حوادث را نسبت بدهر ميدادند و ميگفتند دهر فلان و فلان كرده و بدهر دشنام ميدادند حضرت فرمود تمام امور بدست خدا است و او فاعل و مدبّر امور است و فحش ( بفاعل ) يعنى ( خدا ) ندهيد و ديگرى در معنى حديث گفته يعنى گرداننده دهر و مدبّر امور خدا است و معنى اول نيكوتر است پايان ( 3 ) - دهر روح زمان و باطن زمان و مجموعه زمان است و آن عبارت از آن سيّال و امتداد زمان است و دهر نسبت به زمان مثل حركت توسطيه است نسبت به حركت قطعيه يعنى اجزاء زمان چون متصرّم الذاتند و نيز اجزاء آن بالقوّه موجودند نه بالفعل يعنى وجود مستقل ندارند و چيزى كه وجود مستقل ندارد چگونه توان فاعل و مؤثر واقع گردد اين است كه در حديث فرموده دهر خدا است يعنى اين امورى كه شما نسبت بدهر مىدهيد و غرض شما اين است كه گردش روزگار در امور شما دخالت دارد خلاف است اين طور نيست بلكه دهر روح و حقيقت زمان است و آن محل اجراء فرمان خدا است و مستقل در عمل نيست و تمام امور و حوادث بدست قدرت خدا انجام مىگيرد و در سوره ( و العصر ) جلد چهارم اين تفسير راجع بمعنى دهر تا اندازهاى بحث نموديم رجوع به آن جا شود
وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ ما كانَ حُجَّتَهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا ائْتُوا بِآبائِنا إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
( و اذا ) عطف به آيه بالا است در مقام گفتار كفار برآمده كه وقتى آيات و براهينى كه براى اثبات معاد بر آنان خوانده مىشود و از جواب عاجز مىگردند مىگويند اگر شما پيمبران در گفتارتان در اثبات قيامت و حشر و نشر راست گو مىباشيد پدران ما را زنده كنيد تا آنكه آنها بما خبر دهند اگر آنان تصديق شما را نمودند ما كلام شما را قبول مىكنيم .
قُلِ اللَّهُ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يَجْمَعُكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ