مسخر گردانيده و هر يك از آنان بكارى راجع بنفع انسان مأمور گرديدهاند .
ابر و باد و مه و خورشيد و فلك در كارند * تا تو نانى به كف آرى و بغفلت نخورى
همه از بهر تو سرگشته و فرمان بردار * شرط انصاف نباشد كه تو فرمان نبرى
( سعدى )
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
چنانچه گفته شد كمال و شرافت انسان بسته به طرز فكر و دانش اوست اين است كه در بعض احاديث دارد
( تفكر ساعة خير من عبادة سنة )
يك ساعت فكر كردن بهتر از عبادت يك سال بشمار ميرود در حديث ديگر
( تفكر ساعة خير من عبادة ستين سنة )
يك ساعت فكر كردن بهتر از عبادت شصت سال است .
و معلوم است كه تفاوت بين اخبار راجع بفكر باعتبار اقسام و مراتب فكر است كه فكرى كه راجع بمقدمات عبادت باشد اگر چه در مورد خود داراى مزيّت و ستايش است لكن هيچ طرف مقايسه با آن فكرى كه راجع بمعرفت صفات و افعال و آثار الهى صورت ميگيرد نميباشد اين اصل است و آن فرع عبوديت و بندگى وقتى محقق ميگردد كه معبود بدرستى شناخته شود اين است كه دانشمندان كلمهء ( ليعبدون ) در آيه را كه فرموده
( ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ )
تفسير كردهاند به ( ليعرفون ) سوره و الذاريات آيه 56
قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِيَ قَوْماً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ
خطاب برسول خود نموده كه اى محمد صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم به كسانى كه ايمان آوردهاند بگو از كسانى كه بشما اذيت نمودهاند و منتظر ايام خدا يعنى روزهاى عذاب نيستند گذشت نمائيد و در مقام انتقام برنيائيد تا آنكه خدا آنان را بكيفر اعمالشان بگيرد و ظالمين را مجازات نمايد به آنچه عمل نمودند .
مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَيْها
كسى كه عمل نيك نمايد خوبى عملش بازگشت به خودش مىكند و كسى كه