( توضيح آيات )
وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ
( همزه ) در لغت كسى را گويند كه بسيار طعنه مىزند و عيب جويى مىكند به چيزى كه عيب نيست و اصل همزه از شكستن آمده كه عيب كننده عيب جويى مىكند از كسى كه بخواهد وى را شكست دهد .
( لمزه ) نيز بمعنى عيب جويى نمودن است كه ( همزه و لمزه ) در اصل هر دو بمعنى عيب جويى نمودن است و چنانچه گفتهاند فرقش اين است كه ( همزه ) عيب جويى در غياب است كه داخل در اقسام غيبت مىشود و ( لمزه ) عيب جويى در پيش رو است .
در لغت براى ويل دو معنى گفته شده يكى ويل در عربى بمعنى واى در فارسى است ديگر چاهى است در طبقه زيرين جهنّم كه اسم آن ويل است و در اخبار رسيده هر جا در قرآن تهديد بويل شود مقصود همان چاه است .
و در اينكه مقصود از ( همزه و لمزه در آيه چيست از مفسّرين راجع به آن توجيهاتى نقلشده :
1 -
وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ
تهديد و انذار بهر كسى است كه غيبت مىكند و بسيار نميمه و سخن چينى مىكند و فساد مينمايد بين دوستان ( ابن عبّاس ) 2 - ( همزه ) غيبت كنندهگانند ( لمزه ) طعنه زنندگانند .
3 - ( همزه ) كسى است كه در پيش رو طعنه مىزند و عيب جويى مىكند و پشت سر غيبت مىكند .
4 - ( همزه ) كسى را گويند كه مردم را بدست مىزند و اذيّت مىكند و نيز به زبان زخم زبان مىزند و به چشم اشاره مىكند و استهزاء مينمايد ( مجمع البيان ) خلاصه اين آيه در مقام تهديد و انذار است كه واى يا ويل براى كسى است كه به زبان يا به چشم و ابرو اشاره يا غير آن در پيش رو يا پشت سر در مقام مذمّت و توهين