آن گريز نيست بعضى در توجيه آيه چنين اظهار نظر نمودهاند كه مقصود از ميت در اينجا جدا شدن روح از بدن نيست بلكه اشاره به آن تحليلات و تغييرات دائمى است زيرا كه بشر مادامى كه در دنيا حيات دارد على الدوام در موت و حيات است و اجزاء و قواى او جزا فجزءا در راه فنا و اضمحلال سير مينمايد چنانچه شاعر گفته ( يموت جزا فجزءا و قد عبر القوم عن هذا المعنى بالمائت ) ( پايان ) مناسب اين آيه همان معنى چهارم موت است كه اشاره بشدت عذاب جهنميان و آن حزن و اندوهى است كه در اثر اعمال و اخلاق نكوهيده بر آنان تارى گرديده و حيات آنان را كدر و سخت ميگرداند چنانچه در باره آنها فرموده
وَ يَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكانٍ وَ ما هُوَ بِمَيِّتٍ
خلاصه آيه يكى از اوصاف جهنّميان را تذكّر ميدهد كه آن سيه بختان در جهنّم نمردهاند و مىميرند تا از عذاب نجات يابند و نه زندهاند بحيات نيكو كه از حيات جاودانى لذّت ببرند و كامياب گردند گويا از شدت عذاب و حزن دمادم ميميرند و زنده مىگردند تا آنكه طعم عذاب را بچشند
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى ، وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى
پس از بيان حال و سر انجام آدم شقى در مقام حال كسانى بر آمده كه رستگار گرديدهاند و آنان كسانى ميباشند كه تزكيه نفس نمودهاند و در مقام مجاهده با نفس برآمده و آنچه صفات ذميمه و اخلاق نكوهيده در خود يافتند با كوشش بسيار از خود مرتفع نمودند و خود را مهذب و خالى از غل و غش طبيعت گردانيدند و پس از آنكه قلب و دل آنان پاك و پاكيزه گرديده با روح پاك نورانى پروردگار خود را ياد نموده و در مقام نماز و اطاعت برآمدهاند آرى در صورتى ذكر و دعا و نماز و ياد خدا در قلب تأثير مىكند و آن را جلا