مرحوم سيد بحر العلوم و برخى ديگر از اين كتاب به سبب باببندى تفصيلى براساس اصحاب هر امام با عنوان الابواب نيز نام بردهاند . « 1 » در كلمات اكثر رجاليون متقدم و متأخر از اين كتاب با تعبير رجال شيخ يا رجال طوسى ياد شده و با اين نام نيز چاپ شده است و نام اختصارى اين كتاب در جوامع رجالى « جخ » است .
2 . مقدمه كتاب . براى آشنايى با يك كتاب و شناخت اهداف مؤلف و شيوه و سبك او در تأليف ، سودمندترين راه نگريستن به مباحث كتاب از زاويهء نگاه مؤلف آن كتاب است .
در آشنايى با كتب پيشين يعنى رجال برقى ، رجال كشى و رجال ابن غضائرى به علت فقدان مقدمه و در دست نبودن سخنى از مؤلفان آنها در مورد كتاب ، اين امكان فراهم نبود ؛ اما مقدمه كتاب رجال طوسى اين امكان را براى ما فراهم ساخته كه از نگاه شيخ طوسى به اين كتاب بنگريم . مطالبى كه در مقدمهء كتاب رجال شيخ طوسى مورد تصريح قرار گرفته عبارتاند از :
1 . انگيزه تأليف .
2 . محتواى رجالى كتاب .
3 . گزارشى از شيوه تدوين كتاب .
4 . انگيزه نگارش . همانگونه كه از مقدمه برمىآيد شيخ طوسى اين كتاب را به درخواست مكرر يكى از عالمان معاصرش نوشته است :
فإنّى قد أجبت إلى ما تكرّر سؤال الشيخ الفاضل فيه من جمع كتاب يشتمل على أسماء الرجال الذين رووا عن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله [ و سلم ] و عن الأئمة عليهم السلام من بعده إلى زمن القائم عليه السلام . ( من به درخواست « شيخ فاضل » كه مكررا از من مىخواست كتابى مشتمل بر نام روايتكنندگان از رسول اللّه ( صلى اللّه عليه و آله ) و ائمه ( عليهم السلام ) بعد از ايشان تا زمان حضرت قائم ( عليه السلام ) گرد آورم ، اين كتاب را تأليف كردهام ) .
هامش
( 1 ) . رجال السيد بحر العلوم ( الفوائد الرجالية ) ، ج 3 ، ص 231 .