گفتار چهارم : آشنايى با كتاب الرجال شيخ طوسى
مرحوم شيخ طوسى گذشته از اختيار معرفة الرجال - كه شرح آن گذشت - كتاب الرجال و كتاب الفهرست را در حوزه مباحث رجالى نگاشته است كه آن دو نيز از اصول اوليه رجالى بهشمار مىآيند . اينك نگاهى اجمالى به زندگى شيخ طوسى خواهيم داشت و پس از آن به معرفى كتاب الرجال وى مىپردازيم .
الف ) مؤلف
1 . نام مؤلف . وى محمّد بن حسن بن على طوسى ، با كنيهء ابو جعفر مشهور به شيخ طوسى است .
2 . تاريخ زندگى و فعاليتهاى علمى مؤلف . وى در ماه رمضان سال 385 ه در طوس متولد شد و تا سال 408 ه در همان منطقه درس آموخت و در اين سال به بغداد مهاجرت كرد . در بغداد از محضر بزرگان متكلم و محدثان و فقيهان استفاده كرد و بسيارى از تأليفات مهم خويش را در مدت اقامتش در بغداد نوشت . وى در اين دوران از درس شيخ مفيد و پس از وى از درس سيد مرتضى بسيار استفاده كرد و از سال 436 ه پس از رحلت سيد مرتضى علم الهدى ، زعامت و رهبرى علمى - دينى شيعه را بهدست گرفت .
او تا سال 448 ه در بغداد حضور داشت ، و در طول 12 سال ادارهء حوزه درسى قوى خود را ادامه داد . وى در بغداد جايگاه مهمى داشت و كرسى درس كلام وى ، از سوى خلفا به رسميت شناخته شده بود و اين مسئله تا سلطهء سلجوقيان بر بغداد و سقوط حكومت آل بويه كه به فتنههايى در بغداد منجر شد ادامه داشت . بر اثر اين آشوبها كتابخانه و كرسى درس شيخ در