فايده نهم : تعيين مراد از حماد كه ابراهيم بن هاشم از او نقل كرده است .
فايده دهم : برخى طرق صحيح علامه حلى به تأليفات شيخ طوسى ، صدوق و كشى .
يادآورى مىشود كه ذكر فوايد رجالى - ولو بهعنوان خاتمه - در بخش مستقلى از كتاب ، براى اولين بار در خلاصة الأقوال ديده مىشود و شيوه بيان فوايد رجالى در بخش مشخصى از كتاب تا قرنها بعد عمل مىشده است . مسئله ديگر قابل طرح در خصوصيات ساختارى كتاب مسئله تكرار اسامى است . تكرارهاى موجود در اين كتاب به دو گونه است :
1 . تكرار نام در يك بخش : براى مثال نام الياس صيرفى و الياس بن عمرو بجلى را در دو عنوان و هردو را در بخش اول كتاب آورده است . اين تكرار مىتواند ناشى از اختلاف و تعدد اين نامها در مصادر و منابع باشد ، چنانكه در بخش دوم نامهاى محمد بن سليمان النصرى ، محمد بن سليمان بن عبد اللّه الديلمى و محمد بن سليمان ديلمى به اين دليل تكرار شده است . در نتيجه در اينگونه تكرارها ظاهرا تعدد عنوان ناشى از تعدد و اختلاف افراد است ولى در عين حال احتمال اشتباه يا اختلاف مصادر نيز ممكن است منشأ اين امر باشد .
2 . تكرار نام در دو بخش : چنانكه گفتيم ، بخش اول خلاصة الأقوال اختصاص به افراد ممدوح و معتمد از نظر علامه دارد و بخش دوم به كسانى اختصاص يافته كه مذموم و از نظر علامه مورد توقف هستند . در مواردى نام شخصى در هردو بخش آمده است ، اين مسئله نوعى تناقض در عمل علامه را مىرساند . از جملهء اين نوع تكرارها مىتوان به تكرار نام بكر بن محمد ازدى اشاره كرد .
3 . خصوصيات محتوايى . كتاب خلاصة الأقوال براساس جرح و تعديل راويان نوشته شده است به اين معنا كه علامه حلى پس از بررسى يكايك راويان هنگام نام بردن راويان بين افراد معتمد از نظر خودش و افرادى كه به هر دليل ضعيف شمرده شدهاند - تضعيف شدهاند يا در مورد وضعيت رجالى آنها اختلاف است يا مجهول يا مهمل هستند - و قابل اعتماد نيستند تفكيك قائل شده است و به هركدام از اين دو
آشنايى با كتب رجالى شيعه ( فارسى ) — صفحة 154
مساهمون: محمد كاظم رحمان ستايش
ص١٥٤