دو كتاب قبل از رجال نجاشى تأليف شدهاند . شاهد بر اين امر چند مسئله است :
اول ، شرححال شيخ طوسى و تأليفات او در رجال نجاشى آمده است و در آن از كتاب الفهرست وى نيز نام برده است . اما در كتاب شيخ طوسى نامى از رجال نجاشى نيامده است .
البته اين نكته هم قابل توجه است كه امكان اضافه شدن نام الفهرست پس از تأليف رجال نجاشى در ليست تأليفات شيخ وجود دارد . چنانكه شيخ طوسى نيز خود نام كتاب المبسوط را كه آخرين تأليف وى است در كتاب فهرستش آورده و او نام آن كتاب را پس از تأليف كتاب الفهرست به آن افزوده است . البته اينكه نجاشى شرححال شيخ طوسى و تأليفات او را در كتاب خودش آورده و شيخ طوسى چنين نكرده است - با آنكه شيخ طوسى ده سال پس از نجاشى وفات كرده و قطعا از وى و كتابش اطلاع داشته - به جهت تقدّم رتبهاى شيخ طوسى و برجستگى علمى و مرجعيت شيخ طوسى بوده است .
دوم ، از تتبع و بررسى رجال نجاشى شباهت عبارات آن با الفهرست شيخ طوسى در موارد بسيارى ديده مىشود .
در اين موارد غالبا نجاشى بيان و مطلبى بيشتر دارد كه نوعى نظارت و توجه وى به الفهرست را حكايت مىكند و اين مسئله مىرساند كه شخصيت علمى شيخ طوسى بر نجاشى تأثيرگذار بوده است .
براى مثال اين مسئله در مورد ابراهيم بن سليمان ابى داحه قابل مشاهده است . « 1 »
برخى نيز مراد نجاشى از بسيارى از نقلقولها با عنوان « بعض اصحاب » و « فهرستات » را كتاب الرجال و الفهرست شيخ طوسى مىدانند . بنابراين ، اطمينان حاصل مىشود كه كتاب الفهرست قبل از رجال نجاشى نوشته شده است .
5 . خصوصيات ساختارى . نجاشى در اين كتاب 1269 عنوان را ذكر كرده است . اساس تنظيم و چينش عنوانها در كتاب ترتيب حروف الفباست . البته او نام چند
هامش
( 1 ) . همان ، ص 15 .