توفيقاتش بيفزايد اطلاع يافتم مبنى بر اينكه گروهى از مخالفان ما خرده مىگيرند كه شما [ شيعيان ] نه در گذشته عالمى داشتهايد و نه تأليفى . [ اما بايد گفت ] اين سخن كسى است كه هيچ اطلاعى از مردمان ندارد و بر روايات و جايگاه ( روايى ) آنها واقف نيست و پيشينهء روايات علما را نمىداند و هيچكس را كه از وى اين امور را فراگيرد نديده است . و [ روشن است كه ] سخن كسى كه اينها را نمىداند و نمىشناسد حجتى عليه ما نيست .
و من [ براى پاسخ به اين گفته ] تا آنجا كه برايم ممكن بود از اين دست اطلاعات جمع كردم ، ولى به سبب نابودى اكثر كتب اين كار را به پايان نرساندم .
اين سخن را بنابر عذرخواهى از كسى بيان كردم كه به كتابى دست يابد كه من آن را ذكر نكردهام . در اين كتاب من براى اسامى ابوابى براساس حروف الفبا قرار دادم تا اگر كسى اسم خاصى را از آن بخواهد آن اسم را آسان بيابد . و اكنون من گذشتگان صالح را كه در تأليف پيشكسوت بودهاند نام مىبرم و ( البته ) آنان تعداد كمى هستند و از خداوند در اين راه كمك مىجويم با وجود اينكه شيعيان در بخشهايى از فن فهرستنگارى ، كتابهايى دارند اما اين كتب ، همهء مقاصد آنان را دربرنمىگيرد . و من اميدوارم كه در اين موضوع هرچه قصد شده و معين گرديده ، بيايد . و براى هركس فقط يك طريق ذكر مىكنم تا تعدد طرق پيش نيايد و كتاب از هدف اصلى خود دور نشود .
3 . انگيزهء نگارش . همانگونه كه از سخن آغازين نجاشى در مقدمهء كتاب معلوم است ، نجاشى اين كتاب را در رد طعن و خردهء مخالفان مبنى بر اينكه شيعه در گذشته نه عالمى داشته و نه كتابى ، نوشته است .
و سيد مرتضى كه نجاشى در مقدمهء كتاب از او با نام السيد الشريف ياد كرده ، در اين تصميم مؤثر بوده است و مىتوان گفت نجاشى براى مستند ساختن كلام استادش سيد مرتضى به تأليف اين كتاب دست زده است .
4 . تاريخ تأليف كتاب . همانگونه كه در درسهاى پيشين گفته شد ظاهرا شيخ طوسى كتاب الفهرست را همزمان با كتاب الرجال نوشته است و به احتمال قوى اين
آشنايى با كتب رجالى شيعه ( فارسى ) — صفحة 122
مساهمون: محمد كاظم رحمان ستايش
ص١٢٢