ز ) اعتبار رجال الطوسى . اين كتاب هم از نظر تعيين طبقات و هم جرح و تعديلهايش مورد اعتماد بزرگان رجالى پس از شيخ طوسى قرار گرفته است . همهء رجاليون متأخر در كتابهاى خود از رجال شيخ طوسى استفاده كردهاند . از اينرو اين كتاب را بايد از اصول اوليه رجالى مورد اتفاق همه شمرد .
اما اين مطلب بدان معنى نيست كه كتاب الرجال طوسى شامل تمامى اصحاب ائمه است . لذا در مواردى كه نام شخص در رجال شيخ طوسى نباشد اين مطلب دليل بر عدم روايت آن شخص از امام نيست . همچنانكه معناى اعتبار كتاب ، عدم اشتباه در كتاب نيست .
مرحوم فاضل خواجويى وجود جرح و تعديل متناقض در كتاب الرجال طوسى ، يا تعارض آن با ساير كتابهاى شيخ طوسى را موجب اضطراب در كلام شيخ طوسى و عدم امكان پيروى از وى و حتى عدم حصول ظن از كلام شيخ طوسى دانسته است . چنانكه در مورد سالم بن مكرم جمّال و سهل بن زياد اين امر اتفاق افتاده است . « 1 »
فاضل خواجويى تنها كسى است كه به صراحت اين مطلب را بيان كرده است .
هرچند مواردى را كه وى به آنها استناد جسته ، مصداق اضطراب در كلام شيخ طوسى است ، ولى چنانكه گفتيم اعتبار كتاب منافاتى با وجود برخى اشتباهات در آن ندارد ؛ چهآنكه مقدار اشتباهات بسيار كم است و به فوايد بسيار آن خدشهاى وارد نمىكند . « 2 »
7 . كتابهايى كه بر محور رجال طوسى نوشته شده است . چنانكه اشاره كرديم ، اين كتاب مورد توجه متأخران از شيخ طوسى قرار گرفته ، و از اينرو بر محور اين كتاب ترتيب ، تلخيص و ترجمه نوشته شده است . اينك به معرفى برخى از اين نگاشتهها مىپردازيم :
1 . ترتيب رجال شيخ الطائفه . مولى عنايت اللّه قهپائى ( زنده 1016 ه ) تمامى
هامش
( 1 ) . الاربعون حديثا ، ص 27 - 28 .
( 2 ) . سماء المقال فى علم الرجال ، ج 1 ، ص 162 - 163 .