ه ) توثيق عام اصحاب امام صادق عليه السلام . از شيخ مفيد و بسيارى ديگر از بزرگان نقل شده است كه اصحاب حديث اسامى راويان از امام صادق ( عليه السلام ) را گرد آوردند و با همهء اختلافات كلامى كه بين آنها بود ، در مجموع 4 هزار نفر از شاگردان آن امام شناخته شدهاند و همه ثقهاند . بسيارى بر اين اعتقادند كه مراد اين بزرگان از « اصحاب حديث » ، همان ابن عقده است .
با توجه به مقدمهء شيخ طوسى كه جامعترين كتاب در اصحاب امام صادق ( عليه السلام ) كتاب ابن عقده بوده و همهء آن كتاب را به اضافه مستدركات آن ، وى در باب اصحاب امام صادق ( عليه السلام ) آورده ، عدهاى وجود نام راوى را در اين باب از كتاب رجال شيخ طوسى دليل بر وثاقت آن راوى مىدانند . چون توثيق شيخ مفيد و ديگران بهصورت طبيعى شامل حال آن راوى خواهد شد .
و ) تعبير أسند عنه . از جمله تعبيرات اختصاصى كتاب الرجال شيخ طوسى ، استفاده از تعبير « اسند عنه » در برابر نام برخى رجال است . در اصحاب امام باقر ( عليه السلام ) يك مورد و در اصحاب امام صادق ( عليه السلام ) 333 مورد و در اصحاب امام كاظم ( عليه السلام ) 2 مورد و در اصحاب امام رضا ( عليه السلام ) 12 مورد و در اصحاب امام هادى ( عليه السلام ) 1 مورد بهكار رفته است .
اين تعبير در كلمات ديگر رجاليون وجود ندارد و تنها در منابع پس از شيخ طوسى به نقل از وى بهكار رفته است .
در شيوهء قرائت اين لفظ بهصورت معلوم « اسند عنه » يا مجهول « اسند عنه » و همچنين در تعيين مرجع ضميرها در « اسند » و « عنه » و معناى آن بنابر هر قرائت ، آراء مختلفى گفته شده است .
در مجموع 11 قول در تفسير اين تعبير و همچنين دلالت آن بيان شده است . « 1 » عدهاى از محققان نيز اين لفظ را مبهم دانستهاند و در معناى آن توقف كردهاند . « 2 »
هامش
( 1 ) . براى آشنايى با تفصيل اين اقوال بنگريد : « اسند عنه فى رجال الطوسى » ، تراثنا ( فصلنامه ) ، مؤسسة آل البيت ( عليهم السلام ) لإحياء التراث ، سال اول ، ش 3 ؛ عوائد الايام ، ص 273 ؛ بازشناسى منابع رجالى شيعه .
( 2 ) . معجم رجال الحديث ، ج 1 ، ص 108 .