كه كرانههاى درياى خزر را به تينشان وصل مىكرده و واسطهء ارتباطى بين شرق و غرب بودهاند . خراسان يكى از مهمترين ايالات حكومت اسلامى بشمار مىرفت و به همين جهت لازم بود از يك شبكه راهى خوب و مطمئن نيز برخوردار باشد تا امكان ايجاد ارتباط سريع و مطمئن با ساير نقاط امپراتورى اسلامى را دارا باشد . در مرو و شهرهاى اطراف آن ، همانند ساير نقاط خراسان ، شبكهاى از راهها وجود داشت كه در طول آنها كاروانسراها و رباطها و ايستگاههاى پستى گوناگونى براى استراحت مسافران و تعويض چهارپايان و خريد و فروش كالا بنا شده بود . طبق نوشتههاى ياقوت ، مرو بزرگترين شهر خراسان و مركز آن بشمار مىرفت و به همين جهت فاصلهء آن با چهار شهر اصلى ديگر خراسان ؛ يعنى هرات ، بخارا ، بلخ و نيشابور يكسان و برابر با 12 روز سفر بود 144 .
پيشتر گفتيم در طول راهها و بين شهرها ايستگاههاى پستى وجود داشتند كه مسافران در آن ايستگاهها به رفع حوايج گوناگون خود مىپرداختند . برخى از اين ايستگاهها به شرح زير هستند : در ميان راهى كه از مرو به شاش / چاچ مىرسيده است ، ايستگاه ديواب يا ديوان در فاصلهء شش فرسخى شهر اول و بعد دو فرسخ دور تر طهلمج و بعد ايستگاه منصف با فاصلهء چهار فرسخ از ايستگاه پيشين و سپس در فاصلهء سه فرسخى منصف ، ايستگاه احساء و بعد از آن ايستگاه نهر عثمان در سه فرسخى آمل 145 . قابل توجه است كه در فاصلهء 36 فرسخ مسافت بين مرو و آمل شش ايستگاه پستى ؛ يعنى يك ايستگاه در هرشش فرسخ براى آسايش مسافران و رفع خستگى چهارپايان وجود داشته است .
به همين ترتيب است ايستگاههاى بين مرو و بلخ ؛ يعنى يحيى آباد ، قرينين ، سدره 146 و دو رباط كنزه مزار و عبد اللّه بن مبارك در فاصلهء 5 / 6 فرسخى شهر مرو 147 . در ميان رباطهاى موجود در راه بين مرو - سرخس - نيشابور مىتوان از رباطهاى مهم اشتر مغاك ، تلستانه ، دندانقان و كنوكرد نيز نام برد 148 .
مرو با شهرهاى ديگر خراسان از طريق راههاى خود مرتبط بود و اين شهرها نيز به نوبهء خود با شبكه راههاى خود با ساير مناطق و از جمله داخل فلات ايران در ارتباط بودند . شهرهاى مهم خراسان كه با مرو در ارتباط مستقيم بودند عبارتند از نيشابور ، بلخ /
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 342
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص٣٤٢