است . پايههاى ديوار دفاعى نساى قديم كه از چينه و خشت ساخته شده ، بين 8 تا 9 متر ضخامت دارد و داراى 43 برج در فاصلههاى منظم از يكديگر است . بر روى ديوارها و برجها محل تيركشهايى كه به نظر مىآيد تزيينى بودهاند ، كار گذاشته شده است 88 .
مهمترين آثار نساى قديم عبارتند از بناى مربع ، برج - معبد ، معبد دايره و خانهء مربع .
بناى مربع . اين بنا در سدهء سوم پيش از ميلاد در بخش جنوبى مجموعه ساخته شده و چندينبار تعمير و بازسازى شده و در سدهء سوم ميلادى از بين رفته است . اين بنا كه بر روى يك مصطبه ساخته شده ، داراى يك تالار بزرگ 20 در 20 متر است كه داراى ديوارهاى قطورى است . ديوارهء شمالى اين تالار داراى سه در ورودى بوده و در ديوارهء شرقى ، در ورودى ديگرى وجود داشته كه از طريق آن به يك راهرو طولانى كه با نام « راهرو قرمز » خوانده مىشود ، مرتبط مىشده است . اين تالار داراى تزيينات معمارى جالب توجهى است . بر روى هريك از چهار ديوار دو صحنهء تزيينى جدا از هم ، يكى در بالا و ديگرى در پايين وجود دارد . بر روى صحنهء پايينى هرديوار تعداد شش نيمهستون خشتى با سرستونهاى سفالى قرار گرفتهاند و اين صحنه توسط نوارى مزين به روزت و برگ خرما از صحنهء بالايى جدا شده است . در تعميرات و بازسازىهاى بعدى تزئينات ديگرى در اين بنا راه يافت ؛ از جملهء اين تزيينات ، مجسمههاى مردانى است كه شلوار به پا داشتند و شنلى بر روى دوش آنها بود و زنهايى كه داراى لباسهاى يونانىشكل بودند . با آنكه بدون شك اين آثار هنرى متأثر از هنر يونانى است ، اما جزئيات تزئينها يادآور تزئينات موجود در باكتريا ( بلخ ) و توپراك قلعهء خوارزم نيز هستند . در سالهاى اوليهء كشف اين بنا تصور مىشد كه اينجا محل آرامگاه اشك يا تيرداد بوده اما مطالعات بعدى اين نظر را تائيد نكرده است . بنابر عقيدهء پوگاچنكوا ، اين تالار بار عام بوده ؛ درحالىكه كوشلنكو عقيده دارد كه اينجا يك آتشكده بوده است . براساس اين نظريه مراسم مذهبى عمومى و اوليه در اين تالار انجام مىگرفته و جاى آتشدان در « راهرو قرمز » بوده است . كوشلنكو كلا بر اين عقيده است كه اين مجموعه بنا يك معبد سلطنتى است كه براساس سنتهاى پارتى و تحت نفوذ سلوكيان ، پرستش و ستايش برخى
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 288
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص٢٨٨