سرخس مىداند 80 و جيهانى نيز با اين عقيده موافق است 81 . ايراد مهمى كه به اين شهر گرفتهاند وجود نوعى كرم ، كرم پيوك است كه زير پوست انسان و جانوران به وجود مىآيد و كمتر كسى از آن جان سالم بدر مىبرد 82 .
نساى باستان به مانند مرو كهن مورد توجه فراوان باستانشناسانى بوده كه در جستجوى بقاياى مواد فرهنگى در دورههاى مختلف بهويژه دورههاى هلنيستى و پارتى اين شهر كهن هستند . در كاوشها و بررسىهاى انجامشدهء باستانشناسى در اين شهر و اطراف آن ، به عنوان مثال در منصور تپه ، كارهاى باستانشناسان شوروى ( سابق ) كه تا چند سال پيش تنها محققانى بودند كه در منطقه بررسى و كاوش مىكردند ، مهم است . پس از تغييرات وسيع انجامشده در ساختار امپراتورى شوروى ( سابق ) پاى باستانشناسان و محققان مليتهاى ديگر به نسا ، همچوم ساير نقاط آسياى ميانه باز شد .
در ميان اين گروههاى باستانشناسى خارجى مىتوان از دانشگاه تورينوى ايتاليا نام برد كه چندين سال است با همكارى محققان روسى و تركمنى در نساى كهن مشغول به كار است . اين گروه باستانشناسى بجز كار كاوش و بررسى در اين شهر باستانى با همكارى مؤسسهء باستانشناسى تركمنستان بخشهايى از آثار باقىماندهء معمارى آن را در دست تعمير و مرمت دارد . بقاياى شهرهاى نساى نو و نساى قديم چنانكه پيشتر هم گفتيم ، هر دو در باقر آباد نزديك عشق آباد واقع شدهاند . اينجا يكى از مراكز مهم پارتيان بوده و به خاطر اهميتش در دنياى قديم ، رقيب شهر رم بشمار مىرفته است . در سال 53 پيش از ميلاد پارتيان باقىماندگان ارتش شكست خوردهء روميان در شهر كاره در شمال بين النهرين مركب از هزاران سرباز رومى را به مرغيانه و مرو فرستادند 83 .
حدود نيمههاى سدهء سوم پيش از ميلاد و بين سالهاى 246 تا 244 پيش از ميلاد يكى از اتفاقات مهم تاريخى كه در سرنوشت شرق و غرب آن زمان بسيار مهم بود ، در يكى از ايالات شرقى تحت نفوذ سلوكيان به وقوع پيوست و آن ظهور و پيدايى پارتيان بود . قبايل مختلف و متحدهاى كه بعدا سلسلهء اشكانيان را تشكيل دادند ، در اينجا ساكن شدند . ظاهرا وضعيت آب و هوايى و محيط زيست مطلوب اين منطقه باعث شده تا
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 286
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص٢٨٦