شهرك واقع شده بوده است . آثار و باقىمانده تعدادى كاروانسرا در اطراف هرمزفره ديده مىشود كه بزرگترين آنها در خارج از ديوار دفاعى شهر واقع شده است . وسعت اين شهر در زمان اوج رونق خود در سدهء دهم ميلادى به 120 هكتار رسيده و در پايان همين سده ، سقوط و انحطاط آن آغاز شده است . آبراههاى كه آب شهر را تامين مىكرده آبراهى بسيار قديمى است كه حداقل از دوران مفرغ به بعد و در تمام دوران تاريخى فعال و مورد استفاده بوده است . بستر اين آبراه در زمانهاى مختلف و جهات مختلف جابهجا شده و بالاخره به جاى اصلى خود بازگشته است . در اطراف كانال ، كه امروزه با نامهاى چاگانلى و دورنالى شناخته مىشود ، آثار و بقاياى بناهاى دوران ساسانيان ديده مىشود 72 . در خلال آخرين سالهاى حكومت ساسانيان اين كانال داراى شعبات ديگرى نيز شد و در سدههاى هفتم و هشتم ميلادى شهر به سوى جنوب شرقى گسترش پيدا كرد و در اواخر سدهء هشتم تا يازدهم ، شهر 60 هكتار ديگر بر وسعت خود افزود و درست در همين زمانها بود كه تغييراتى در نظام قديم آبيارى اينجا به وقوع پيوست ، درحالىكه آبراه قديمى به صورت سابق خود باقى ماند و دو شعبهء آن خشك شدند ، و به جاى آنها شاخابهء ديگرى در جهت جنوب شهرك ايجاد شد 73 . هرمزفره در برخى از نوشتههاى باستانشناسان شوروى با نام اولى كيشمن يا كورگان كيشمن نيز خوانده شده است 74 و بارتولد به درستى اظهار كرده نام مسفرى شكل عاميانه هرمزفره است ؛ درحالىكه احمد رنجبر مسفرى و هرمزفره را به اشتباه دو محل متمايز از يكديگر مىداند 75 .
دندانقان
شهرك ديگر مرو ( يا سرخس ) در ده فرسخى شهر مرو و داخل ريگزار واقع شده بود 76 . در حدود العالم آمده است كه ديوار دفاعى اين شهر 500 گام بوده و اين شهرك در بيابان و در نزديكى يك ايستگاه كاروانى واقع شده بوده است 77 . مقدسى از دندانقان به مثابه شهركى بسيار كوچك با ديوار دفاعى ، دروازه ، گرمابههاى همگانى و يك