كاروانسرا در خارج از ديوار شهر ياد كرده است . همين نويسنده از زيبايى مسجد شهر ياد و اضافه مىكند كه آب شهرك از چاه تأمين مىشده و شيرين بوده است 78 .
چه استخرى و چه ابن حوقل 79 تائيد مىكنند كه دندانقان داراى مسجد و منبر بوده است ؛ درحالىكه يك سدهء پيش از آنان يعقوبى از آنجا به عنوان محلى كم اهميت كه تنها يك ايستگاه پستى بوده نام برده است 80 . طبق توصيفات مورخان ، اين شهرك در وسط بيابان و در سر راه سرخس و در دو منزلى مرو واقع شده بوده است 81 .
دندانقان به خاطر نبرد بين سلطان مسعود غزنوى و طغرل سلجوقى در سال 431 ق / 1039 م محلى شناخته شده و معروف است . در اين زمان و پس از پيروزى سلجوقيان بر غزنويان ، اولىها داخل فلات ايران شدند و از آنجا راه آناتولى و سوريه را در پيش گرفتند . آخرين خبر مهم دربارهء دندانقان از ياقوت است كه در كتاب خود دربارهء خرابههاى موجود شهركه حاصل تجاوزات غزان بوده سخن مىگويد 82 .
گنوگرد
گنوگرد يا جنوجرد متون عربى يكى ديگر از شهركهاى مرو است . يعقوبى در البلدان از آن با نام كنوكرد ياد كرده و نوشته كه اين محل در شش منزلى مرو و در سر بزرگراهى واقع شده است كه به سرخس منتهى مىشود . منزل اول اشتر مغاك و منازل بعدى عبارتند از تلستانه ، دندانقان ، كنوكرد . هم او اضافه مىكند كه اين منازل ميان بيابان در حقيقت قلعههايى هستند كه مردم و ساكنان اطراف براى حفاظت خود زمان حملات تركان به آنجاها پناه مىبرند 83 . براساس اين نوشتهها مىتوان گفت كه اماكن ياد شده در حقيقت ايستگاههاى پستى ، كاروانسراها و دژهاى نظامى بودهاند . هنگام صحبت از جنوجرد ياقوت مىنويسد كه ايرانيان آن را كنوكرد مىخوانند و در پنج فرسخى مرو قرار گرفته است . وى اضافه مىكند كه اين محل نخستين منزل براى كاروانيانى بشمار مىرفته كه مرو را به قصد نيشابور ترك مىگفتهاند . ياقوت از مسجد ، بازار بزرگ ، ساختمانهاى زيبا و تاكستانهاى اينجا نيز ياد كرده است 84 . براساس آنچه ياقوت