با تشكيل نخستين هستههاى كوچك مقاومت در مقابل بنى اميه ( 40 - 132 م / 660 - 750 ق ) به نفع عباسيان ( 132 - 656 ق / 750 - 1258 م ) مرو بار ديگر تبديل به مركز آشوب شده و نقش مهمى را در انتقال قدرت از يك سلسله به سلسله حكومتى ديگر ايفا مىكند . حدود يك سده پس از استقرار مسلمانان در خراسان ، خراسانيان ، چه اعراب مهاجر و چه نومسلمانان كه از روش حكومت امويان ناراضى بودند ، دست به يك سلسله اقدامات عليه حكومت اموى زدند . اغلب اين جنبشها به نام دين ، مردم را عليه امويان مىشوراندند اما بيشتر آنها به سرعت از سوى عمال حكومتى در نطفه خفه شدند و اجازهء رشد و گسترش پيدا نكردند و تنها برخى از آنان دامنهدار شده و براى خلفاى امپراتورى تازى مشكلاتى آفريدند . يكى از اين جنبشها توسط خود اعراب و تحت فرماندهى حارث بن سيربح از اهالى طخارستان كه خود را خليفهء مسلمانان اعلام كرد ، با برافراختن پرچم سياه ( رنگ خاص علويان ) ترتيب داده شد اما اين فرماندهء عرب ، بعدها توسط حاكم خراسان ، نصر بن سيار در نزديكى مرو 7 شكست خورده و سپس در سال 128 ق / 745 م كشته شد . نخستين جرقهء بسيار جدى و مخاطرهآميز عليه امپراتورى امويان ، كه سرانجام به سقوط آنان منجر شد ، در مرغيانه و دقيقا در خانهء شخصى به نام بونجم معيطى ، جايى كه پيراهن شورشيان را براى تمايز از ديگران به رنگ سياه درمىآوردند ، زده شد 8 . رهبرى نظامى اين شورش با ابو مسلم خراسانى يا به عبارتى اصفهانى بود و نطفههاى اوليهء آن در خانهء سليمان بن كبير در روستاى سنج ، يكى از شهركهاى مرو ، شكل گرفت . حاكم خراسان ، نصر بن سيار ، ابتدا نيرويى را براى خاموش كردن نخستين شعلههاى انقلاب عليه فساد تازيان اموى به منطقه ارسال كرد اما نيروهاى شورشى به فرماندهى ابو مسلم در نزديكى يكى از روستاهاى مرو به نام آلين پيروزى مهمى را بر نيروهاى دولتى به دست آوردند . در اين زمان و از آنجا كه روستاى سنج يا سفيدنج براى عمليات نظامى گستردهء ابو مسلم بسيار كوچك مىنمود ، مركز مقاومت به ماخان منتقل گرديد . شورشيان پس از سازماندهى مجدد ، به مرو كه مركز حكومت ايالت خراسان در امپراتورى خلفا هجوم بردند و با اشغال آنجا حكمران طرفدار عرب ؛ يعنى
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 173
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص١٧٣