سطح زمينهاى اطراف ساخته شده است . اين قلعه در ابتدا داراى چهار دروازه بوده است كه در مركز و وسط ديوارهاى چهار جانب شهر قرار داشتهاند . اين شهر - دژ كه مورد حمله عبيد اللّه خان ازبك در سال 1566 و نادر شاه افشار در سال 1727 قرار گرفته ، مشكل تامين آب داشته و ساكنان شهر براى تامين آب آن از كاريزها و قناتها استفاده كردهاند . قلعه عبد اللّه خان مانند شهرهاى ديگر مرو داراى ارك خصوصى كه در گوشهء شمال شرقى آن بنا شده بوده است 138 . بجز شهر قديمى عبد اللّه خان ، بقاياى ديگر شهر تقليد ناقص و ناكاملى از شهر سلجوقى مرو است كه البته به بناهاى يادمانى آن بايد بناى ساختمان دو يخچال متعلق به همين دوره را اضافه كرد ؛ همچنين بايد به آرامگاه خواجه يعقوب همدانى نيز اشاره كرد كه در سدهء شانزدهم ميلادى ساخته شده است .
بايرام على قلعه ، آخرين شهر پيش از اشغال شوروىها و مربوط به سالهاى اشغال روسها در منطقه است 139 . شهرى بزرگ با ساختمانها و بناهاى بتونى يكنواخت به نام مارى ، مركز تجمع مليتهاى مختلف از تركمن ، تاجيك ، ازبك ، قزاق ، ارمنى و « ايرانى » ، امروزه جاى مرو باشكوه و « جان » شاهان را گرفته است .
* * * از آنجا كه محوطههاى دوران ساسانى كه از يكسو با محوطههاى دوران پارتى و از سوى ديگر با محوطههاى دوران اسلامى مرتبط بودهاند ، در تاريخ واحهء مرو مهم بوده و بسيارى از آنان بعدا در زمان حكومت اسلامى به شهرهاى مهمى تبديل شدهاند كه نامشان در متون و نوشتههاى دوران اسلامى نيز آمده است ؛ كه اشاره به برخى از آنها در اينجا لازم به نظر مىرسد .
الف ) چهلبرج : محوطهاى مربوط به اواخر دوران پارتى ، دوران ساسانى و دوران اسلامى . اين محوطه را ابتدا گروه باستانشناسان آمريكايى دانشگاه هاروارد به سرپرستى پومپلى مورد بررسى قرار دادند 140 و پس از آن نيز از سوى باستانشناسان شوروى بارها مورد بررسى قرار گرفت . براساس مطالعات انجام شده دربارهء اين محوطه مشخص شده آن يكى از دژهاى اواخر دوران پارتى و تاريخ آن بين سدههاى دوم و چهارم ميلادى
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 150
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص١٥٠