جمعى مناسب نبوده است . امروزه روشن شده كه خانههاى ساير روستاهاى دورهء نوسنگى در آسياى غربى نيز با همين نوع نقشه و براى اسكان يك خانواده ساخته مىشدهاند . يك چنين بافت استقرارى در ساير محلهاى باستانى ، حتى در ميان محوطههاى گروه شرقى مانند چاقلى تپه كه بيش از 300 كيلومتر با جيحون فاصله دارد عينا تكرار شده است . در اين محل نيز منازل اين استقرار دورهء نوسنگى به صورت اتاقهاى منفرد با اجاق ديوارى و ساختمان مجزاى الحاقى به آن بنا شده بودند . هرچند ابتدا ساختمانها را با قطعات گلى استوانهاى ( چينه ) مىساختهاند ولى در مرحلهء بعدى ، از خشتهاى مستطيلشكل استفاده شده از اين نوع مصالح تا دورهء بعدى يعنى دورهء مس استفاده شده است .
در ميان استقرارهاى اوليهء تركمنستان جنوبى ، بافت روستاى پسيجيك تپه به دليل دارا بودن يك ساختمان وسيعتر از ساير منازل خانههاى مسكونى متفاوت است .
مساحت اين ساختمان كه با بقيهء خانهها اختلاف دارد ، حدود 65 متر مربع است .
ديوارهاى اين بنا ضخيم است و كف آن با دقت با قطعات سنگهاى آهكى مفروش شده است . اين ساختمان همانند ساير منازل داراى يك اجاق بزرگ در ديوار و ديوار روبهروى آن پوشيده از نقاشى ديوارى بوده كه يك برجستگى هلالىشكل نيز بر روى آن قرار داشته است و تركيب نقوش هندسى و تصوير حيوانات ( گفته شده پلنگهاى برفى هستند ) كه با رنگهاى سياه يا قرمز روى يك زمينهء سفيد نقاشى شدهاند هنوز قابل رؤيت هستند . كليهء خصوصيات اين بنا و نيز فقدان كليهء وسايل مورد استفاده در منازل مسكونى ، تاكيد بر اين دارند كه اين ساختمان به منظور خاصى بنا شده ؛ بنابراين ، آن را يك بناى عمومى ناميدهاند كه احتمالا حدس درستى است . اين ساختمان نوعى مركز اجتماعى يا قبيلهاى براى برآوردن نيازهاى تمام روستا بوده است . در اين ساختمان يكى از موارد كهن نقاشى ديوارى را داريم كه تا حدى به نقاشىهاى ديوارى چاتال هيوك در جنوب تركيه شباهت دارد 57 .
مردم جيتون كشاورزانى بودهاند كه جو دو رديفه 58 ، گندم نرم 59 و گندم
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 114
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص١١٤